Arpaçay ve çevresindeki havlı dokumalar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel Sanat Eğitimi Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Süheyla KÖYBAŞI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Alimurat AKTEMUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Halı dokumacılığının kökeni milattan önceki asırlara uzanan dokuma sanatı olarak ilk defa bir Türk bölgesinde gelişme göstermiş, tabiat şartlarına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Ortaya çıktığı toplumun duygularını, sanatsal beğenilerini ve kültürel özelliklerini yansıtır. Milli kültürümüzü en iyi şekilde yaşatan alanlardan biri de halı dokumacılığıdır. Arpaçay yöresinde yaptığım araştırma sonucu, unutulmaya yüz tutmuş havlı dokuma örneklerini gün ışığına çıkarmaya çalıştım. Araştırmalarım neticesinde havlı dokumaları geçmişte hem dikey hem de yatay tezgâhlarda dokunduğu, ancak günümüzde artık tamamen dikey tezgâhlarda dokumanın yapıldığı görülmüştür. Köylerde artık halı dokunmamaktadır. Sadece Halk Eğitim Merkezinin açtığı halıcılık kurslarında bu sanat devam ettirilmeye çalışılmaktadır.Arpaçay ve çevresinde tespit ettiğimiz havlı dokumalar, bitkisel, figürlü, sembolik ve geometrik motiflerden oluşur. Bezemeyi oluşturan motifler arasında en sık görülen motif çelebi, ziynetnişan, ejderha ve kartuşlu madalyonlu halılara fazlaca rastlamak mümkündür. Bordürlerde, Sivastika, kurtizi, testere, kadeh, yıldız, elibelinde, okbaşı, suyolu, koçbaşı vb. stilize edilmiş bitki motifleri de kullanılmıştır. Bordürlerde kullanılan motifler ile zeminde kullanılan madalyonlar bakımından Doğu ve Batı Anadolu'yla benzerlikler göze çarpar. Bu motifler farklı isimlerle anılmaktadır. Tespit edilen halıların genellikle çözgü, atkı ve desen iplikleri yün olup, azda olsa pamuk kullanılmıştır. Havlı dokumalarda genellikle bordo, kırmızı, yeşil, lacivert, krem, gri, kahverengi ve siyah renkler ağırlıklı olarak kullanılmıştır. Siyah ve krem renkleri karıştırılıp gri rengin elde edildiği tespit edilmiştir. Dokunan halılarda, Gördes düğümü ve kök boya kullanılmıştır. Tespit edilen doku-maların kalitelerinin çok değişik oldukları, başka bir değişle standart olmadıkları saptanmıştır. Sanat yönün-den dokuma, desenleme üstünlükleri olan halılara rastlanmışsa da bunların sayıları çok azdır. Yöre havlı dokumaları, yastık, heybe, eğer örtüsü, yer halısı, seccade, minder. Duvar halısı gibi amaçlar için üretilmektedir.Anahtar Kelimeler: Dokuma, Dokuma Tezgâhı, Arpaçay Dokumaları, Halı