Karagöz oyunlarındaki muhavere bölümü üzerine bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEDİNE DEMİR

Danışman: Dilaver Düzgün

Özet:

Bu tezin konusu, dört bölümden oluşan klasik bir karagöz oyununun ikinci bölümü olarak değerlendirilip seyircinin oyun ve kişiler hakkında ön bilgi sahibi olmasını sağlayan muhavere bölümüdür. Geçmişten günümüze gelinceye kadar karagöz oyunları ile ilgili pek çok araştırma yapılmış ve bu araştırmalar vasıtasıyla oyunlar çeşitli açılardan incelenmiştir. Bu oyunlarla ilgili çok sayıda eser olmasına rağmen oyunların yalnızca muhavere bölümünü ele alan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Çalışma, literatüre muhaverelerle ilgili akademik boyutta özgün bilgiler ekleme ihtiyacından doğmuştur. Bu bağlamda geniş bir literatür taraması ile pek çok oyun metnine ulaşılmıştır. Elde edilen verilerin incelenmesi sonucunda muhaverelerin karagöz oyun formunda yer alan bir bölümü ifade etmesiyle birlikte oyun formu dışında müstakil formda da var olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen muhavere metinlerinden çalışmanın örneklem grubunu oluşturacak yüz metin detaylı olarak incelenmiştir. Bu metinlerden altmışı bir karagöz oyun formu içerisinde yer alan muhaverelerden, kırkı ise müstakil muhaverelerden oluşmaktadır. Aynı zamanda festivaller takip edilerek karagöz sanatçıları ile yapılandırılmamış ve yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu sayede günümüzdeki karagöz oyunlarında yer alan muhaverelerin durumu, geçmişten günümüze gelen süreçteki değişimi ve dönüşümü hakkında bilgi sahibi olunmuştur. Her iki muhavere formunun da birbirine benzeyen yönlerinin olmasının yanında birbirinden ayrılan yönlerinin de olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gölge oyunu, Karagöz, Hacivat, Muhavere