Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEDAT SEZER
Danışman: Mehmet Işıklı
Özet:
Bu çalışma, MÖ 9-7. yy arasında Doğu Anadolu ve civarında hakimiyet kuran Urartu krallığı ve toplumunun hayvanlar ile olan ilişkisini konu edinir. Hayvanların ekonomik, toplumsal, sembolik ve ritüel konumunu zooarkeolojik ve antrozoolojik disiplinlerin bakış açısıyla değerlendirilmektedir. Çalışmanın materyalini Ayanis Urartu Kenti’nde Elit Çöplüğü alanından ele geçen faunal kalıntılar oluşturur. Elit Çöplüğü alanına ek olarak diğer alanlardan ele geçen az sayıdaki faunal örnek çalışma kapsamında incelenmektedir. Zooarkeolojik verilerden elde edilen sonuçlar Doğu Anadolu, Urmiye Havzası ve Aras Havzası’nda zooarkeoloji raporu barındıran diğer Urartu yerleşmeleri ile karşılaştırılmaktadır.
Çalışma kapsamında ele alınan materyal, tür tayini, nicel analizler (NISP, MNE, MAU, %MAU), yaş tahminleri (epifiz kapanması ile diş sürme ve aşınma profilleri), cinsiyet değerlendirmeleri, boyut analizleri (LSI ve cidago yüksekliği) ve tafonomik süreçler ile analiz edilmiştir. Zooarkeolojik analziler ile elde edilen bilgiler, yazılı belgeler, din ve ritüel, savaş ganimetleri kapsamında öğrenilen arkeolojik ve mekânsal bulgular ile sentezlenmektedir.
Elde edilen sonuçlar, Urartu toplumunda hayvanın ekonomik yönüyle merkezi otoritenin denetimi ve yönlendirmesi altında olduğunu gösterir. Bununla birlikte hayvanlar yalnızca ekonomik birer çıktı olarak görülmez; Urartu dini ve sanatı ile iç içe geçmiş, sembolik anlatımlar ile bütünleşmiş bir unsur olarak görülür. Söz konusu sembolik anlatımın özellikle din ve kraliyet ideolojisi etrafında şekillendiği görülmektedir. Bu bağlamda zooarkeolojik ve antrozoolojik bulgular Urartu’da hayvanın ekonomik bir bakış açısı ile açıklanamayacağını ve çok katmanlı unsurların bir arada değerlendirilmesi gerektiği anlaşılır.