FARKLI SATER (Satureja hortensis L.) GENOTİPLERİNİN ERZURUM EKOLOJİK KOŞULLARINDA TARIMSAL PERFORMANSLARININ BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Roghaıyeh BAIRAMIAN DANALOU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hakan ÖZER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sater (Satureja hortensis L.) bitkisi Türkiye ve İran'da doğal yayılış gösteren; yemeklerde, halk hekimliğinde ve değişik amaçlarla kekik yerine ikame edilen önemli bir tıbbi ve aromatik bitkidir. Bitki, Türkiye'nin birçok yerinde doğal olarak yetişmesine karşın kültüre alınmasına yönelik pek fazla bir çalışma yapılmamıştır. Bu araştırma, 2016 yılında toplam 15 farklı S. hortensis L. genotipinin Erzurum ekolojik koşullarında adaptasyonu ve bazı tarımsal özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada 14 İran menşeli (Şahindej, Urmiye, Ahvaz, Tahran, Erdebil, Nagade, Azerşehr, Kazerun, Tebriz, Karac, Salmas, Colfa, Khoy, İsfahan) ve bir Türkiye (Konya) genotipi olmak üzere, 15 Satureja hortensis L. genotipi yer almıştır. Deneme "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak yürütülmütür. S. hortensis L. genotipleri çıkış süresi, çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, bin tane ağırlığı ve tohum verimi gibi karakterler bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre çıkış süresi 13,75-29,80 gün; çiçeklenme süresi 73,80-91,25 gün; olgunlaşma süresi 122,8-138,3 gün; bitki boyu 29,42-40,83 cm; sap çapı 0,40-0,49 cm; dal sayısı 18,33-20,95 adet; yaprak uzunluğu 2,7-3,3 cm; yaprak eni 4,01-4,90 mm; yeşil herba verimi 1304-1671 kg/da; kuru herba verimi 425-610,21 kg/da; kuru sap verimi 163-231 kg/da; kuru yaprak verimi 264,20 kg/da -358,40 kg/da; bin tane ağırlığı 0,4-0,7 g; tohum verimi 40-140 kg/da; uçucu yağ oranı %0,72-%1,14 ve uçucu yağ verimi 2,9-7,11 L/da olarak kaydedilmiştir. Erzurum ekolojik koşullarında yürütülen bu araştırmada S. hortensis L. genotiplerin tamamının bölge koşullarında kolaylıkla yetişebileceği tespit edilmiş, ancak genotipler arasında incelenen özellikler bakımından önemli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, bölge koşullarında kuru herba verimi, uçucu yağ oranı, uçucu yağ verimi, dal sayısı ve kuru yaprak verimi açısından Türkiye; yeşil herba verimi bakımından ise Khoy genotipi önerilebilir. Tohum verimi bakımından Azerşehr genotipi en iyi performansı göstermiştir. Sonuç olarak, bölgenin iklim koşullarına adapte olan sater bitkisi üreticiler için yeni bir alternatif bitki olarak düşünülebilir.