OKUL YÖNETİCİLERİNİN X VE Y KURAMI VARSAYIMLARININ MESLEKİ TÜKENMİŞLİKLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ:İLETİŞİM BECERİLERİNİN ARACILIK ROLÜ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HARUN OKCİ
Danışman: İsa Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada, kamu okullarında (temel eğitim ve ortaöğretim kurumları) görevli okul yöneticilerinin X ve Y kuramı varsayımları ile mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkide iletişim becerilerinin aracılık rolünün ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel yöntemle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda ileri sürülen hipotezleri sınamak amacıyla iki farklı istatistik paket programdan yararlanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde betimsel istatistikler, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Erzurum ili merkez ilçelerinde (Aziziye, Palandöken, Yakutiye) bulunan resmi okullarda görev yapan 230 yöneticiden elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri; "Yönetim Felsefesi Ölçeği", "Maslach Tükenmişlik Ölçeği" ve "İletişim Becerileri Ölçeği" olmak üzere üç farklı veri toplama aracı ile elde edilmiştir. Bulgular: Araştırmada iki model ve sekiz hipotez test edilmiştir. Araştırmanın birinci modelinde X, ikinci modelinde ise Y kuramına göre değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmanın birinci modelinde ulaşılan bulgularına göre, okul yöneticilerinin X kuramı varsayımlarına yönelik inançları mesleki tükenmişliklerini pozitif yönde; iletişim becerilerini negatif yönde etkilemektedir. Diğer taraftan okul yöneticilerinin iletişim becerilerinin mesleki tükenmişlik düzeylerini negatif yönde etkilediği anlaşılmıştır. Araştırmanın birinci modelinin son bulgusunda ise okul yöneticilerinin X kuramı varsayımlarına yönelik inançlarının mesleki tükenmişlik düzeylerini iletişim becerileri aracılığı ile dolaylı olarak pozitif yönde etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Başka bir ifadeyle okul yöneticilerinin X kuramı varsayımlarına yönelik inançları ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkide iletişim becerilerinin aracılık rolünün olduğu anlaşılmıştır. Araştırmanın ikinci modeli bulgularına göre okul yöneticilerinin Y kuramı varsayımlarına yönelik inançlarının mesleki tükenmişliklerini negatif yönde; iletişim becerilerini pozitif yönde etkilediği görülmüştür. Araştırmanın ikinci modelin son bulgusu ise; okul yöneticilerinin Y kuramı varsayımlarına yönelik inançlarının mesleki tükenmişlik düzeylerini iletişim becerileri aracılığı ile dolaylı olarak negatif yönde etkilediğidir. Başka bir ifade ile okul yöneticilerinin Y kuramı varsayımlarına yönelik inançları ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkide iletişim becerilerinin aracılık rolünün olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Sonuçlar: Okul yöneticilerinin mesleki tükenmişlik düzeylerinin kontrol edilmesinde X ve Y kuramı varsayımlarına yönelik inançlarının ve iletişim becerilerinin önemli bir rolü bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: X kuramı, Y kuramı yönetim felsefesi, okul yöneticisi, mesleki tükenmişlik, iletişim becerileri,