Dramatik bir gösterim türü olarak Türk kukla tiyatrosu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİHANGÜL DAŞTAN

Danışman: Gülhan Atnur

Özet:

Kukla oyunu; bir sanatçının, insan veya hayvan şeklindeki oyuncak bebekleri eldiven gibi ellerine geçirmek suretiyle veya bebekleri, hareketli yerlerinden bağlanmış ipleri vasıtasıyla manipüle ettiği bir tiyatro veya performans türüdür. Pek çok farklı forma sahip olan kuklaların dünya üzerinde en çok tanınanları ipli kuklalar ve el kuklalarıdır. Dramatik nitelikli Türk kukla tiyatrosu üzerine yapılmış çalışmalar oldukça az sayıdadır ve içerik olarak kısıtlıdır. Türk kukla tiyatrosu tarihi ile ilgili en kapsamlı Türkçe çalışma Metin And'a aittir. And'dan sonra yapılan çalışmalar da çoğunlukla onu tekrarlamıştır. Kukla oyun metinleri üzerine yapılmış bir çalışma ise bulunmamaktadır. Bu çalışmada başlangıcından bugüne dramatik Türk kukla tiyatrosunun tarihi, bütün yönleri ile ele alınmıştır. Bunun yanında elimizdeki oyun metinleri üzerinde dil, halk kültürü ve bağlam açısından inceleme yapılmıştır. Sonuç olarak kuklanın Türkler arasında tarih sahnesine çıktıkları andan itibaren bilindiği ve kukla ile ilgili yazılı kayıtlara XI. yüzyıldan itibaren rastlanıldığı tespit edilmiştir. Türk kukla tiyatrosu, uzun bir tarihi seyirden sonra XIX. yüzyılın sonlarında form değiştirmiştir ve bu şekli ile bugün de yaşatılmaya devam etmektedir.