Yetenek yönetimi sürecinde kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin güvenilirlik sorunsalı: Örgütsel adalet üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HARUN SIÇRAR
Danışman: Fatih Karcıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapay zekâ teknolojileri, günümüzde insanların başarılı oldukları pek çok alanda uzmanlaşmaktadır ve sayısızca kolaylığı beraberinde getirmektedir. Şirketler bu teknolojileri akıllı ürünler yaratmak, akıllı hizmetler sunmak ve iş süreçlerini akıllı hale getirmek için kullanmaktadırlar. Bu amaçla yapay zekâ teknolojilerinin yetenek yönetimi sürecinde kullanımı giderek artmaktadır. Yetenek yönetimi sürecinde bu teknolojiler idari personelin iş yükünü azaltmaktadır. Şirketlere hız ve zaman kazandırmakta, yetenek kazanımına ve doğru iş için doğru adayların belirlenmesine, çalışanların elde tutulmasına, bağlılıklarının artırılmasına yardımcı olmaktadır. Fakat yapay zekâ teknolojilerinin beraberinde getirmiş olduğu ve göz ardı edilen opaklık, veri gizliliği ve güvenliği etik gibi zorlukları bulunmaktadır. En önemli zorluk ise yapay zekâ teknolojilerinin insanlara benzer ön yargılara sahip olması, insanlara ayrımcılık yapması ve adaletsiz davranma potansiyelinin olmasıdır. Yetenek yönetimi sürecinde kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin bu zorlukları, çalışanların tutum ve davranışlarını olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı yetenek yönetimi sürecinde kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin çalışanların adalet algıları üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu kapsamda İstanbul ve çevre illerde faaliyet gösteren büyük ölçekli 52 şirkette 1666 çalışana anket uygulanarak veriler toplanmış, araştırma modeli oluşturulmuştur. Modelin bağımlı değişkeni çalışanların örgütsel adalet algıları iken bağımsız değişkenleri ise Avrupa Komisyonunun oluşturduğu Yapay Zekâ Konusunda Üst Düzey Uzman Grubunun (AI HLEG) hazırladığı Güvenilir Yapay Zekâ için Etik İlkeler (Ethics Guidelines for Trustworthy AI)" yönergesinde bulunan yedi gereksinime ait alt bileşenlerdir. Bağımlı değişken üç kategorili ve sıralı ölçekli yapıda olduğu için araştırmanın modeli ve hipotezleri Genelleştirilmiş Sıralı Lojistik Regresyon analiziyle sınanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre yetenek yönetimi sürecinde kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin; temel haklar, insan etkinliği, saldırı ve güvenlik direnci, geri dönüş planı, genel güvenlik, doğruluk, güvenilirlik tekrarlanabilirlik, gizlilik veri koruması, verilerin kalitesi ile bütünlüğü, açıklanabilirlik, iletişim, haksız ön yargılardan kaçınma, sürdürülebilir bir çevre dostu olma, toplum ve demokrasi, denetlenebilirlik ve düzeltme yeteneği özelliklerine sahip olması durumunda çalışanların örgütsel adalet algıları yükselmektedir. Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ, Yetenek Yönetimi, Örgütsel Adalet, Güvenilir Yapay Zekâ, Ön Yargı, Şeffaflık, Açıklanabilirlik, Hesap Verebilirlik