Erzurum ilinde kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi ve sosyodemografik özelliklerinin kanser taramalarına katılım durumları ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA YAVUZ
Danışman: Zahide KOŞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada Erzurum ili merkez ilçelerinde ikamet eden 40-70 yaş arası kadınların kanser taramalarına katılım davranışlarının belirlenmesi, bireylerin sağlık okuryazarlığı ile sosyodemografik özelliklerinin taramalara katılım üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışmanın evrenini Erzurum ili merkez ilçelerinde yaşayan 40-70 yaş arası 62.695 kadın oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü 658 kişi hesaplanmıştır. Merkez ilçelerde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerine gidilerek bu kurumlara başvuran kadınlara anket formu yüz yüze görüşme tekniğiyle uygulanmıştır. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi için Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS-20 paket programına aktarılarak tanımlayıcı istatistiklerin yanısıra ki-kare testleri ve binary lojistik regresyon analizleri kullanılmıştır. p<0.05 değeri anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 50.8 ± 7.4, %83.9'u evli, %30.5'i lise ve üzeri eğitim düzeyine sahiptir. Katılımcıların gaitada gizli kan testi, mamografi ve smear testlerine katılım sıklığı sırasıyla %22.5, %59.0 ve %34.7 olup yeterli/üzeri sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olanların sıklığı %30.2 bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı düzeyinin kişilerin kanser taraması yaptırma durumu üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı saptanmıştır. Yapılan analizlerde sağlık çalışanı tarafından tarama önerisi alma, kronik hastalık varlığı, kişinin obez olması, sağlık durum algısının kötü olması, ailede/çevresinde kanser öyküsü varlığının taramalara katılımı olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Sonuç: Erzurum ilinde kadınların kanser taramalarına katılım sıklığı istenen seviyede değildir. Taramalara katılımın arttırılabilmesi için özellikle sağlık çalışanları tarafından kişilerin bireysel özellikleri dikkate alınarak bilgilendirmeler yapılması önemlidir. Koruyucu bir sağlık hizmeti olması nedeniyle taramaların yapıldığı birinci basamak sağlık kuruluşlarının varlığından kişiler haberdar edilmelidir. Taramaların düzenli yaptırılmasının önemi ve taramaların özellikle semptom ortaya çıkmadan önceki dönemde yaptırılması gerektiği vurgusu ile taramalara katılımda süreklilik ve başarı sağlanabilir.