Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM CEMİLE DİNÇ
Danışman: Hüseyin Baydemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Özbek Destanlarında Savaş" adlı tezde genel olarak Özbek destanlarının yapı taşlarından biri olan ve destanların gelişiminde önemli bir role sahip savaşlar üzerinde durulmuştur. Özbek destanlarında savaşların nedeni, düşmanlık ve mücadele sebepleri, yardımcı tipler ve önemi, kahramanın atının mücadelelerde üstlendiği roller vb. tespit edilmeye çalışılmıştır. Tez, iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda sosyolojik, psikolojik, tarihsel açıdan savaş olgusu ve Türk savaş kültürü açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci kısmında ise antropolojik (işlevsel) yöntem kullanılmış ve birinci bölüm esas alınarak Özbek destanlarında yer alan savaşlar hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; Özbek destanlarından hareketle, Türk kültüründe çok önemli bir yer teşkil eden savaşın sebepleri, destan kahramanının ve kırk yiğidinin ya da ordusunun savaş hazırlıkları, savaşta kullanılan silahlar ve savaşın gelişimine etkisi, destanlarda uzun uzun betimlemelerle anlatılan savaş sahneleri, savaşçıların savaştığı mekânlar ve zaman konuları üzerinde durulmuştur. Bunların yanında savaş alametleri ve geçmişten beri savaş tarihimizde özel bir yere sahip olan savaş müzikleri Özbek destanlarında tespit edilmeye çalışılmıştır. Kahramanın karşısında duran ve onu ülküsünden uzaklaştırmaya çalışan, sürekli engeller çıkaran olağan ve olağanüstü düşmanlar ile bu düşmanlar karşısında kahramanla birlikte olan, ona yol gösteren, onunla birlikte savaşan yardımcı kahramanlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca destanlardaki destan kahramanı ve savaşçılarının eğitimleri ile birlikte destanlarda kullanılan hayvanlar hakkında da bilgiler verilmiştir. Türk tarihinde, kültüründe, edebiyatında, sanatında ve savaşlarında işlevsel bir yeri olan, destanlarda da kahramanın en önemli yardımcısı, yoldaşı, kardeşi olan atlar; Özbek destanlarında tespit edilerek savaşlardaki önemi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Son olarak destanlarda savaş sonrası düzene, mükâfatlara, cezalandırmalara, ganimetlere yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise yapılan çalışma ile alakalı genel bir değerlendirme yapılmıştır. Tezde modern dipnot tekniği kullanılmış, faydalanılan kaynaklar Kaynakçada gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Savaş, Düşman, Destan, Özbek, At