İbnu'n-Nedîm'in el-Fihrist adlı eserine göre tercüme faaliyetleri ve mütercimler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arap Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE ALAN

Danışman: Selami Bakırcı

Özet:

Ebu'l-Ferec Muhammed b. Ebi Ya'kûb İsḥâḳ en-Nedîm el-Varrâḳ el-Baġdâdî Abbâsîler'in III. asrında yaşamış önemli bir âlîmdir. Bu âlîm İbnu'n-Nedîm olarak da bilinir. İbnu'n-Nedîm aynı zamanda Arap Edebiyatı'nın ilk biyografî eseri el-Fihrist'in de müellifidir. Bu kitap, h. IV. / m.VIIII. yüzyılda görülen kültürlerin, edebî, ilmî ve dinî alanda Arapça yazılan eserlerin ve bu eserlerin müelliflerinin, şârihlerinin, müfessirlerinin ve mütercimlerinin kaydının tutulduğu kapsamlı bir biyografik kaynaktır. Ayrıca el-Fihrist tercüme tarihi açısından da önem arzeder. Öyle ki, tercüme faaliyetlerinin en parlak dönemi olarak bilinen, Abbâsîlerin varlığını sürdürdüğü beş asır boyunca tercüme alanında yapılan çalışmalara, mütercimlere, tercüme edilen eserlere ve Beytu'l-Ḥikme gibi çeviri merkezlerine bu kaynak sayesinde ulaşabilmekteyiz. Bu şekliyle el-Fihrist, Arapçaya ilk çeviri çalışmaları ve bu çevirileri yapan mütercimler hakkında günümüzde de bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. İbnu'n-Nedîm, Bağdâd'ta çeviri faaliyetlerine aktif olarak katılan mütercimleri, hangi alanlarda tercümeler yaptıklarını, Arapçaya tercüme edilen eserlerin özelliklerini ve mütercimlerin uzmanlık alanlarını el-Fihrist'te geniş bir şekilde ele almıştır. Müellifin, el-Fihrist'te mütercimlerin bir listesini vermesi, Arapçaya çeviri sürecine katılan mütercimlerin tespitini mümkün kılabilmektedir. Biz de bu listeden yararlanarak çalışmamızda el-Fihrist'te bahsi geçen mütercimleri, bu mütercimlerin çeviri ve telif eserlerini ele aldık. Çeviri tarihi açısından önemli bilgileri içinde barındıran el-Fihrist, bu alanında çalışma yapan her kesimden araştırmacılar için eşşiz bir başvuru kaynağıdır. Anahtar Kelimeler; İbnu'n-Nedîm, el-Fihrist, Mütercimler, Tercüme Faaliyetleri, Abbâsi Devleti, Beytu'l-Ḥikme, III. Abbâsî Asrı.