Veratrum album bitkisinin rizomlarından insektisit aktivite gösterebilecek sekonder metabolitlerin izolasyonu ve kimyasal yapılarının belirlenmesi

TUBA AYDIN

Veratrum album bitkisinin rizomlarından insektisit aktivite gösterebilecek sekonder metabolitlerin izolasyonu ve kimyasal yapılarının belirlenmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Kimya, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2012

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUBA AYDIN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Cavit Kazaz

Özet:

Veratrum album'un rizomlarından elde edilen ekstre ve bazı metabolitlerin, önemli bir tarım zararlısı olan, patates böceğine (Leptinotarsa decemlineata) karşı toksik etkilerini test etmek amacıyla, bitkinin gölgede kurutulmuş rizomları ayrı ayrı aseton, NH4OH-benzen, kloroform ve etanol ile ekstrakte edildi. Elde edilen ekstrelerden kolon kromatografisi ve ince tabaka kromatografisi yöntemleri kullanılarak değişik miktarlarda 15 bileşik izole edildi. UV, IR, MS, 1H-NMR, 13C-NMR ve 2D-NMR spektroskopisi yöntemleriyle, izole edilen bileşiklerden 14 tanesinin kimyasal yapıları; n-oktakosanol (VA-1), ß-sitosterol (VA-2), stearik asit (VA-3), diosgenin (VA-4), resveratrol (VA-5), moracin J (VA-6), oksiresveratrol (VA-7), ß-Sitosterol 3-O-ß-D-glikopiranozit (VA-8), diosgenin 3-O-?-L-ramnopiranozil (1?2)-ß-D-glikopiranozit (VA-9), oksiresveratrol 3-O-ß-D-glikopiranozit (VA-10), jervin (VA-11), pseudojervin (VA-13), 1-hidroksi 5,6-dihidrojervin (VA-14) ve sakkaroz (VA-15) olarak aydınlatıldı. Yapısı aydınlatılan bileşiklerden diosgenin (VA-4), moracin J (VA-6), diosgenin 3-O-?-L-ramnopiranozil (1?2)-ß-D-glikopiranozit (VA-9) ve oksiresveratrol 3-O-ß-D-glikopiranozit (VA-10) V. album rizomlarından ilk defa, bu çalışmada izole edildi. Diğer taraftan, VA-12 kodlu oligosakkaritin kimyasal yapısı aydınlatılmadı. Ekstre ve bazı saf metabolitlerin patates böceğine karşı toksik etkileri test edildi ve alkaloit bakımından zengin NH4OH-benzen, aseton ve kloroform ekstreleri ile saf metabolitlerden ß-sitosterol-3-O-ß-D-glikopiranozit, oksiresveratrol, ve nispeten jervinin güçlü böcek öldürücü etkisinin olduğu belirlendi. Yapılan bu çalışma ile ilk defa, V. album bitkisinin rizomlarından elde edilen ekstre ve bazı metabolitlerin, ?Patates böceği? adıyla bilinen L. decemlineata 'ya (Colorado potato beetle) karşı güçlü toksik etki gösterdikleri ve doğal insektisit olarak kullanılabilecekleri ortaya konuldu.