Sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisinin karikatür kullanılarak kazandırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Sosyal Bilimler Ve Türkçe Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İlknur İrem ARAS
Danışman: Esra Mindivanli Akdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada 7. sınıf öğrencilerine sosyal bilgiler dersinde çizdikleri karikatürler yardımıyla sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisinin kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutu yarı deneysel desen, nitel boyutu ise durum çalışması ile yürütülmüştür. Çalışmada nicel veriler daha önceden hazırlanan 36 maddeden oluşan Sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı anketi, nitel veriler ise öğrencilere uygulanan yarı yapılandırılmış görüşmeler, yapılandırılmamış gözlem ve öğrencilere çizdirilen karikatürler vasıtasıyla toplanmıştır. Elde nicel veriler Wilcoxon işaretli sıralar testi ve Kruskal-Wallis testleri ile analiz edilirken, öğrencilerden elde edilen görüşme verileri ve karikatürler için içerik analizi, gözlem verileri için betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir. Nitel verilerin analizinde MAXQDA programı kullanılarak toplanan veriler, temalar ve kodlara ayrılmış ve kod haritaları oluşturulmuştur. Araştırmada ön test ve son test olarak uygulanan anket verileri için yapılan analiz sonucunda anlamlı bir farklılık ortaya çıktığı görülmüştür. Yine öğrencilerin günlük TV izleme süreleri ile günlük internet kullanım sürelerinin sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı üzerinde bir etkisinin olup olmadığını belirlemek amacıyla analizler yapılmış ancak bu analiz soncunda anlamlı bir farka ulaşılamamıştır. Araştırmada ön ve son görüşmelerde elde edilen verilere bakıldığında öğrencilerin son görüşmede dolaylı olarak özgürlük ve sorumluluk değerleri üzerinden medya okuryazarlığını açıkladıkları fark edilmiş ayrıca son görüşmede verilen cevaplarda medya okuryazarlığına ilişkin bilgilerinin arttığı görülmüştür. Ön görüşmelerde medya içeriği kavramı konusunda bilgi sahibi olmayan öğrencilerin son görüşmelerde medya içeriğine ilişkin fikir sahibi oldukları anlaşılmıştır. Yine son görüşme verilerinde öğrencilerin medya içeriklerini izlerken seçici davranmaya başladıkları görülmüştür. Medya aracılığıyla doğru bilgiye ulaşma konusunda da öğrencilerin uygulama sonunda yeni bilgiler edindikleri fark edilmiştir. Araştırma sonunda öğrencilerin çizdiği karikatürlerde öğrencilerin en fazla yalan haber ve eğlence amaçlı kullanım kategorilerinde çizimler yaptığı görülmüştür. Gözlemler sonucunda ise öğrencilerin derse katılım ve ilgilerinin arttığı, derste çekingen olan öğrencilerin arkadaşlarının karikatür çizim etkinliğine katıldığını görünce kendilerinin de karikatür çizdiği ve tahtaya çıkıp anlatmaya gönüllü oldukları fark edilmiştir. Çalışma sonucunda ön-test ve son test şeklinde uygulanan anket verileri arasında anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Yani öğrencilere çizdirilen karikatürler öğrencilerin sorumluluk ve özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerilerini olumlu yönde etkilemiştir. Öğrencilerin günlük TV izleme ve internet kullanma süreleri özgürlük temelli medya okuryazarlığı becerisini kazanma durumları üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel verilerine göre öğrencilerin medya kavramı, medyayı anlamlandırma durumları, medya içeriği konularında son görüşmede daha zengin ve verilen eğitimle uyumlu cevaplar verdikleri görülmüştür. Çalışma sonunda öğrencilerin çizdiği karikatürlerin konularının en fazla yalan/aldatıcı/yönlendirici haber alanında yoğunlaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan gözlemlere göre karikatürlerin derste kullanılmasıyla öğrencilerin derse ilgilerinin ve ders aktif katılımın arttığı görülmüştür.