Çocukluk çağı obsesif kompulsif bozuklukta amino asit profili incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR ESMERAY
Danışman: Esen Yıldırım Demirdöğen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocukluk Çağı Obsesif Kompulsif Bozuklukta Amino Asit Profili İncelenmesi Amaç: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB); bünyesinde obsesyon ve kompulsiyonları barındıran, genellikle kronik gidiş gösteren, bireyin pek çok alanda işlevselliğine ve yaşam kalitesine etki gösteren bir ruhsal bozukluktur. Çocukluk çağı OKB'sinin etiyolojisi yapılan pek çok çalışmaya rağmen henüz netlik kazanmamıştır. Yapılan çalışmalarda çevresel, genetik ve biyolojik pek çok etmenin etiyolojide rol aldığı düşünülmektedir. Amino asitlerin beynin gelişiminde ve işleyişinde önemli olduğu bilinmektedir. Son yıllarda araştırmalar pek çok hastalık gibi psikiyatrik hastalıklarda da amino asit profilini araştırmakta, birçok hastalıkta amino asit artış ve azalışlarının önemli etiyolojik ve prognostik faktörler olabileceğini göstermektedir. Çalışmamızda çocukluk çağı OKB'si bulunan bireylerin plazma amino asit profilinin belirlenmesi, bunun normal gelişim gösteren kontrol grubuyla karşılaştırılarak aradaki farklılıkların tespit edilmesi, amino asit profilinin OKB semptom şiddeti ile ilişkisinin açıklanması ve potansiyel biyobelirteçlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamıza 8-17 yaş aralığında DSM-5 ve yarı yapılandırılmış görüşme ile OKB tanısı alan, daha önce OKB tanısı almış ise son altı aydır herhangi bir tedavi almayan, OKB dışında herhangi bir psikiyatrik veya tıbbi hastalığı olmayan 39 çocuk ile benzer cinsiyet ve yaşta 39 sağlıklı çocuk dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu, Okul Çağı Çocukları İçin Duygudurum Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu- Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞYT) ve Yenilenmiş Çocuk Ergen Anksiyete Depresyon Ölçeği (ÇADÖ-Y) uygulandı. Olgu grubunun OKB şiddeti Çocuklar İçin Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği (ÇY-BOKÖ) ve Maudsley Obsesif-Kompulsif Soru Listesi (MOKSL) ile değerlendirildi. Tüm olguların kan örneklerinde hemogram, AST, ALT, BUN, kreatinin, CRP, B12 vitamini ve folat parametrelerinin ölçülmesi işlemi ile L-triptofan, L-fenilalanin, L-lösin, L-izolösin, L-metiyonin, L-treonin, L-valin, L-lizin, L-histidin, L-tirozin, L-alanin, L-arjinin, L-asparajin, L-aspartik asit, L-glutamin, L-glutamik asit, L- glisin, L-prolin, L-serin, L-sistin, sarkozin, L-sistatiyonin, L-karnozin, L-anserin, L-ornitin, beta-alanin, L-norvalin, etanolamin, L-sitrulin, DL-homosistin, argininosüksinik asit, taurin, L-homositrulin, gama-aminobutirik asit, 3-amino izobutirik asit, L-2-aminoadipik asit, O-fosfo-L-serin, L-2- amino butirik asit, trans-4-hidroksi prolin, DL-5-hidroksi lizin, 3-metil-L-histidin, 1-metil-L-histidin ve O-fosforiletanolaminden oluşan toplam 43 amino asit düzeyinin ölçülmesi işlemi uygulanmıştır. Amino asit düzeyleri LC-MS/MS yöntemi ile ölçülmüştür. Bulgular: Çalışmamızda çocukluk çağı obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) tanısı alan bireylerde, sağlıklı kontrol grubuna kıyasla hematolojik ve amino asit dışı biyokimyasal parametrelerden folat dışında hiçbiri gruplar arası farklılık göstermezken, folat hasta grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Plazma amino asitlerinden sekiz tanesinin seviyelerinde anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Bu amino asitlerden glisin, aspartik asit, sarkozin, karnozin, etanolamin ve sistatiyonin düzeyleri hasta grubunda sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek; fenilalanin ve sistin düzeyleri ise hasta grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düşük olarak belirlenmiştir. Tanı performansını değerlendirmek için yapılan ROC analizinde ise en güçlüsü aspartik asit olmakla birlikte glisin, aspartik asit, karnozin, etanolamin, sistatiyoninden oluşan beş amino asit anlamlı değerlere sahip bulunmuştur. Anlamlı bulunan amino asitlerin OKB şiddeti ile ilişkisi tespit edilmemiştir. Sonuçlar: Çalışmamız bildiğimiz kadarıyla çocukluk çağı OKB'sinde amino asit profili oluşturmaya çalışan ilk çalışmadır. Anlamlı bulunan amino asitler OKB için başta glutamaterjik sistem olmak üzere endokannabinoid sistem ve monoaminerjik sistemin rollerine dikkat çekmekle birlikte bu sistemlerin ayrıntılı incelenmesinin hem hastalığın etiyolojisinde hem de yeni tedavi hedefleri oluşturulmasında faydalı olacağını göstermektedir. Bununla birlikte sonuçlarımız çocukluk çağı OKB'sinde mitokondriyal, nöroinflamatuar, oksidatif stres sistemlerinin ve tek karbon metabolizmasının da önemine işaret etmektedir. Çalışmamızdaki anlamlı bulunan amino asitler çocukluk çağı OKB'sinde etiyolojinin aydınlatılmasında, yeni tedavi hedeflerinin belirlenmesinde yol gösterici olabilir ve birer biyobelirteç özelliği gösteriyor olabilir. Anahtar Kelimeler: Obsesif Kompulsif Bozukluk, Amino Asit, LC-MS/MS, Glisin, Aspartik asit, Sarkozin, Karnozin, Etanolamin, Sistatiyonin, Fenilalanin, Sistin, Folat