Azaltılmış total yansıma Fourier dönüşüm kızıl ötesi (ATR FT-IR) spektroskopisi ile insan ve hayvan kan izlerinin ayırımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kriminalistik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YEŞİM NUR KALINAY
Danışman: Özkan Aksakal
Özet:Amaç: Adli vakalarda olay yerinde karşılaşılan en çok vücut sıvılarından bir tanesi kan örneğidir. Kan örnekleri zanlı kimliğini belirlemede, olay dizisini anlamada ve olayın zamanını tespit etmede sıklıkla kullanıldığı için adli soruşturmalarda kan örneklerinin orijininin tanımlanması (kan lekeleri insana mı yoksa başka bir canlıya mı ait) çok önemli bir adımdır. Günümüzde kan lekelerinin orijinini belirlemek için kullanılan yöntemler zaman alan, fazla iş gücü ve uzmanlık gerektiren tanıların doğruluk oranları nispeten düşük metotlardır. Bu nedenle, çalışmada çok parametreli kemometrik analizlerle birlikte Azaltılmış Total Yansıma Fourier Dönüşümlü Kızılötesi (ATR FT-IR) Spektroskopisi yaklaşımı kullanılarak kan örneklerinin, insan veya çiftlik hayvanlara ait olup olmadığının belirlenmesinde kullanılabilecek bir tanı metodunun geliştirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmada kan örnekleri olarak insan, at, keçi, koyun ve sığır kanları kullanılmıştır. 6 farklı insandan ve her bir hayvan türü için 6 farklı bireyden kan örnekleri alınarak Bruker Vertex 70 FT-IR spektrometresinin ATR ünitesi üzerinde spektrumları toplanmıştır. Çalışmada gruplar arasındaki bağlantıları ortaya koymak için Hiyerarşik Kümeleme Analizi (HCA) ile Temel Bileşen Analizi (PCA) uygulanmıştır. Elde edilen PCA skor modeline göre elde edilen sınıflandırma yönteminin doğruluğunu test etmek için eğitici ve test veri setine Temel Bileşen Analizi-Lineer Diskriminant Analiz (PCA-LDA) uygulanmıştır. Bulgular: HCA ile PCA bulguları, hayvan kanlarının birbirinden ve insan kan örneklerinden parmak izi spektral bölgede, yüksek heterojen ve varyasyon değeri ile %100 özgüllük ve duyarlılıkla ayrıldığını göstermiştir. En çok varyasyon insan-sığır grubu arasında elde edilmiştir. PCA-LDA sonuçlarına göre hem eğitici hem de test veri grubundaki örnekler %100 doğrulukla kendi grubunda yer almıştır. Sonuç: ATR FT-IR spektroskopisi ile çok değişkenli kemometrik analiz yaklaşımının, olay yeri kan örnekleri orijininin belirlenmesinde, doğruluğu, özgüllüğü ve duyarlılığı yüksek bir yöntem olarak kullanılabileceği ortaya koymaktadır.