Fars edebiyatında Şem' u Pervâne

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fars Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA KOPUZ ÇETİNKAYA

Danışman: Veyis Değirmençay

Özet:

Bu çalışmada Fars edebiyatında şem' ve pervânenin, başlangıçtan günümüze kadar kullanım şekli, hangi manaları içerdiği ve hangi şairler tarafından kaleme alın-dığı, mazmun olarak nasıl değerlendirildiği incelenmiştir. Çalışma giriş ve dört bö-lümden oluşmaktadır. Üç ana başlık halinde tertip edilen giriş bölümünde hikâye türü tanımlanıp çeşitli aşk hikâyeleri ve temsilî bir aşk hikâyesi olan Şem' u Pervâne hak-kında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde önce mazmun olarak şem' ve pervâne ayrı ayrı ele alınmış, şem'in ve pervânenin çeşitli terkiplerle birlikte hangi anlamlarda kullanıldığı ince-lenmiş; şem' u pervâne mesnevilerinde şem' ve pervânenin üstlendiği roller mâşuk olarak şem', âşık olarak pervâne başlıkları altında değerlendirilmiş; şem' u pervâne hikâyesi tasavvufî ve temsilî açıdan incelenmiştir. İkinci bölümde Fars edebiyatının gazel türündeki seçkin şairleri; Sa'dî-i Şîrâzî, Hâcû-yi Kirmânî ve Hâfız-ı Şîrâzî'nin şiirlerinde; üçüncü bölümde Fars edebiyatının seçkin sufî şairleri; Senâî-yi Gaznevî, Attâr-i Nişâbûrî ve Mevlânâ Celâleddîn'in eserlerinde şem' ve pervâne incelenmiştir. Son bölümde ise manzume olarak gazel, kaside ve mesnevi türünde tespit edi-len şem' ve pervâne şiirleri; Ehlî-yi Şîrâzî'nin Şem' u Pervâne mesnevisi Türkçeye çevrilmiş, mesnevideki kahramanlar ve olay örgüsü değerledirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Fars edebiyatı, Ģem„ ve pervâne, âĢık, mâĢuk, tasavvuf,temsil, Ehlî-yi ġîrâzî.