Cengiz Aytmatov'un Kırgızca hikâyelerinin söz dizimi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYGÜL ÖZDOĞAN

Danışman: Funda Kara

Özet:

Bu çalışma Cengiz Aytmatov ‗un Kırgızca yazılmış hikâyelerinden elde edilen bir bütünce (corpus) üzerinde söz dizimi incelemesidir. Modern dil bilim anlayışında, şekil anlam ve işleve göre cümleleri çözümlemek, Türkçenin ifade gücünü, sınırlarını bu hikâyeler aracılığıyla tespit etmek, aynı zamanda yazarın duygu, düşünce ve gözlemlerinin yüzeysel yapıya nasıl dönüştüğünü belirlemek ulaşılmak istenen amaçlardandır. Çözümlemeden elde edilen bilgiler 9 bölümde değerlendirilmiştir. Giriş bölümü yazarın hayatını, eserlerini, dilini ve üslup özelliklerini tanımlar. "Kavramların işaretlenmesi" başlığı altında bağımsız kavramlarla ilgili özelliklere değinilmiştir. Taban hâlindeki isim ve fiiller "Taban hâlindeki öğeler" başlığı altında üçüncü bölümde gösterilmiştir. "Kavram ilişkileri" başlığı altında isim ve fiil çekimleri ve belirli tamlamalar incelenmiştir. "Cümle" başlığı altındaki beşinci bölümde cümlenin öğeleri anlatılırken altıncı bölüm olan "Cümle Dışı Unsurlar" ise cümlenin kurucusu olmayan öğeleri içermektedir. "Cümle Yapıları" bölümü cümle kalıplarını ve bunlarla ilgili örnekler vermektedir. Cümle ve cümle kalıplarıyla ilgili istatistiksel veri dört grup hâlinde "Cümle ve Cümle Kalıplarının Kullanım Oranları" başlığı altındaki sekizinci bölümde gösterilmektedir. Sonuç bölümünde, çalışmadan elde edilen bulgular verilmiştir. Son bölümde ise "Şekil Bilgisi Dizini", "Kaynakça" ve "Ekler" sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Cengiz Aytmatov, hikâye, söz dizimi, cümle bilgisi, Kırgız Türkçesi