10. Ve 11. Sınıf Tarih Ders Kitaplarında Yer Alan Görseller ve Metinlerde Toplumsal Cinsiyet Temsiliyle İlgili Tarih Öğretmenlerinin Görüşleri (Trabzon Örneği)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ebru DEMİRCİOĞLU

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Aydın GÜVEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, 10. ve 11. sınıf tarih ders kitaplarındaki görseller ve metinlerde toplumsal cinsiyetin temsiliyle ilgili tarih öğretmenlerinin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, tarama (survey) yönteminin kullanıldığı iki safhalı bir çalışma olup, çalışmanın ilk basamağı nicel ve nitel bir anlayışla yürütülmüştür. 10. ve 11. sınıf tarih ders kitapları toplumsal cinsiyet temsili açısından doküman analizine dayalı olarak incelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, 10. ve 11. sınıf tarih öğretmenlerinin ders kitaplarındaki toplumsal cinsiyet temsiliyle ilgili düşünce ve görüşleri derinlemesine incelenmiştir. Bu süreçte nitel yaklaşımın temel veri toplama araçları olan; açık-uçlu anket, yarı-yapılandırılmış mülâkat ve gözlem kullanılmıştır. Çalışma iki aşamada yürütüldüğü için araştırmada farklı örneklem türleri kullanılmıştır. Doküman analizi sürecinde, 10. ve 11. sınıf tarih ders kitapları amaçlı (Purposive Sampling) örneklem yoluyla seçilmiştir. Amaçlı örneklem yönteminin kullanılmasının temel sebebi, ülkemizdeki liselerde Osmanlı tarihiyle ilgili içeriğin seçilme kaygısıdır. Başka bir deyişle bu çalışma, liselerde Osmanlı tarihine yönelik konuları içeren ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin temsilini incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmanın ikinci aşamasında tarih öğretmenleriyle yürütülecek olan açık-uçlu anket çalışması, Trabzon ilindeki ilgili tarih ders kitaplarını okutan bütün tarih öğretmenlerine uygulandığı için örnekleme gidilmemiştir. Öğretmenlerle gerçekleştirilecek olan mülâkatlarda ise, açık uçlu anket sorularını cevaplandırmış öğretmenler arasında on beş tarih öğretmeni amaçlı örneklem yoluyla (Purposive Sampling) seçilmiştir. Çalışmanın bir diğer veri toplama aracı olan gözlem için ise, alt yapısı iyi olan iki liseden amaçlı örneklem yoluyla istekli iki tarih öğretmeni seçilmiştir. Doküman analizinde elde edilen verilere dayalı olarak 10. ve 11. sınıf tarih ders kitabı metin ve görsellerinin erkek merkezli hazırlandığı, kadınlara ve çocuklara yeterince yer verilmediği anlaşılmaktadır. Tarih öğretmenleriyle gerçekleştirilen mülâkat ve anketlerde öğretmenlerin büyük çoğunluğunun ders kitaplarında toplumsal cinsiyet temsili hakkında yeterli bilgilerinin olmadığı görülmektedir. Buna ilaveten, tarih öğretmenlerinin çoğunluğu tarih ders kitaplarında kadın aleyhine ve erkek lehine bir temsil olduğu görüşüne sahiptirler. Gözlem sonuçları da benzer veriler ortaya koymuş ve öğretmenlerin tarih derslerini erkek merkezli bir anlayışla yürüttükleri ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Tarih Öğretmeni, Tarih Ders Kitabı, Tarih Eğitimi, Tarih Öğretmenlerinin Görüşleri