Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENIS WAISWA
Danışman: Fahri Yavuz
Özet:
Amaç: Bu çalışma, Doğu
Afrika’daki küçük ölçekli çiftçiler arasında Push-Pull Teknolojisi’nin (PPT)
benimsenmesini ve yaygınlaştırılmasını etkileyen çok yönlü faktörleri,
davranışsal etmenleri, zamanlama dinamiklerini ve sistem düzeyindeki
dengelemeleri incelemektedir. Amaç, sürdürülebilir PPT benimsenmesini
destekleyecek bağlama duyarlı ve etkili müdahalelerin tasarımı için politika
üretmektir.
Yöntem: Araştırma dört bileşenli bir karma yöntem
yaklaşımı kullanmıştır: (1) Tarımsal Yenilik Sistemleri (TYS) çerçevesi ve
Katılımcı Etki Diyagramları (KED) ile nitel analiz; (2) Planlanmış Davranış
Teorisi (TPB), PLS-SEM ve Yapay Sinir Ağları (ANN) ile davranışsal analiz; (3)
Discrete-Time Proportional Hazard Model ve XGBoost ile benimseme zamanlaması
analizi; (4) stokastik kısmi bütçeleme, K-ortalama kümeleme ve çok amaçlı
optimizasyonu içeren biyoekonomik çiftlik modellemesi.
Bulgular: PPT’nin benimsenmesi;
kurumsal yetersizlikler, koordinasyon eksiklikleri, bilgi boşlukları, yüksek
girdi maliyetleri ve zayıf piyasa desteği nedeniyle sınırlanmaktadır.
Çiftçilerin PPT’nin faydalarına yönelik olumlu tutumları, destekleyici öznel
normlar ve teknolojiyi uygulayabilme kapasitelerine ilişkin algıları benimseme
niyetlerini artırmaktadır. Girdi bulunabilirliği, işgücü gereksinimleri ve
arazi kısıtlarına ilişkin algılanan sınırlamalar ise niyetleri azaltmaktadır.
Sosyal ağlar, eğitim ve yayım hizmetlerine erişim benimseme ve sürdürme
kararlarında belirleyici faktörlerdir. Tam PPT uygulamaları sürdürülebilirliği
güçlendirirken, kısmi uygulamalar ekonomik getiriyi artırmaktadır.
Sonuç: PPT’nin ölçeklenebilmesi için yalnızca zararlı
kontrolünden ibaret olmayan faydalarının vurgulanması, çiftçi öncelikleriyle
uyumlu hale getirilmesi ve yayım stratejilerinin yerelleştirilmesi gerekmektedir.
Sürdürülebilirliğe bağlı sübvansiyonlar, iyileştirilmiş yayım hizmetleri ve
ekosistem hizmetlerine yönelik teşvikler gibi politika destekleri, benimseme
engellerinin aşılması ve ekonomik-çevresel faydaların birlikte sağlanması
açısından kritik öneme sahiptir.