Kırım kongo kanamalı ateşi hastalarında serum nitrik oksit düzeylerinin klinik ve prognoz ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEZMİ KARACA
Danışman: Zülal ÖZKURT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Afrika, Asya, Doğu Avrupa ve Orta Doğu olmak üzere yaklaşık 30 ülkede tanımlanmış, ölümcül seyredebilen viral bir enfeksiyondur. Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Virusu (KKKAV), Bunyaviridae ailesinin Nairovirus türüne dahildir ve insanlarda %3-30 arasında mortaliteyle seyreden ciddi tablolara yol açabilir. Nitrik oksit (NO) makrofaj, vasküler endotel hücreleri, kupffer hücreleri, adrenal ve serebral dokular gibi çeşitli hücreler tarafından üretilen, farklı hücre tipleri tarafından kullanılan önemli bir parakrin ve otokrin sinyaldir. NO'in vücutta, kan damarları dilatasyonundan, platelet agregasyonuna, infeksiyonla ve tümör hücreleri ile savaşa, inflamasyon mediatörlüğü ve makrofaj sitotoksik aktivitesine, sinir hücreleri arasında sinyal iletimine kadar geniş bir görev alanı vardır.Amaç: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi'nin patogenezi henüz yeterince açıklığa kavuşturulamamıştır. Çalışmamızın amacı KKKA patogenezinde NO rolünü araştırarak bunun klinik gidişle ve prognozla ilişkisini saptamak ve fizyopatolojik sürecin anlaşılmasına katkı sağlamaktır.Gereç ve yöntemler: Çalışmaya Mart 2009 - Ağustos 2010 döneminde Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniğinde yatarak takip edilen KKKA tanısı almış 60 hasta alındı. KKKA tanısı Anti-CCHF-IgM ve/veya PCR pozitifliği ile konuldu. Hastalar daha önce tanımlanmış ağırlık kriterlerine ve klinik ciddiyetine göre sınıflandırıldı. Hastaların hastaneye yatışları anında alınan serum örneklerinden NO çalışıldı. Çalışmada NO konsantrasyonu tayini için onun stabil son ürünleri olan nitrit ve nitrat ölçümleri kullanıldı. Her hastanın serum numuneleri hazırlanan Griess reaktifi ile muamele edildi. Oluşan bileşiğin renk şiddeti spektrofotometrede ölçüldü. Her bir numune için ELISA mikroplate reader'den elde edilen değerler katsayılarla hesaplanarak NO değerleri tespit edildi. Bu metodun tespit edebildiği en düşük NO konsantrasyonu (saptama limiti) 1,5 µmol/l idi.Bulgular: Ağırlık kriterlerine göre hastaların 18'i (% 30) ağır, 42'si (% 70) hafif-orta gruba dahildi. Çalışmaya alınan toplam 60 hastanın 6 tanesi (% 10) öldü, 54 (% 90) hasta şifa ile taburcu edildi. Hastalarla kontrol grubunun serum NO düzeylerinin karşılaştırılmasında ise, ortalama NO düzeyleri hasta grubunda 19,56 ± 15,73 µmol/L, kontrol grubunda 29,9 ± 16,573 µmol/L olup kontrol grubunda hastalardan anlamlı oranda yüksekti (p=0,006). Ölen ve sağ kalan hastaların serum NO düzeyleri kendi aralarında karşılaştırıldığında; ortalama NO değeri ölen hasta grubunda 20,2±20,6 µmol/L, sağ kalan hasta grubunda 19,5±15,3 µmol/L olup fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,791). Ortalama NO değeri kontrol grubunda 29,9±16,5 µmol/L ile hem ölen hem de sağ kalan hasta grubundan yüksek bulundu. Ancak aradaki fark, ölen hasta grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamsızdı (p=0,126); bununla beraber sağ kalan hasta grubunda, kontrol grubuna göre NO değerleri anlamlı ölçüde düşüktü (p=0,007). Hastalığın seyrine göre, hafif-orta grupta serum NO düzeyi 19,3±15 µmol/L iken ağır hastalarda serum NO düzeyi ise 20,3±17,95 µ/mol/l olup fark istatistiksel olarak anlamsızdı (p=0,993). Kontrol grubun serum NO değeri ise 29,9±16,52 µ/mol/L ile bu her iki gruptan anlamlı derecede yüksekti (hafif-orta grup için p=0,009 ve ağır hasta grubu için p=0,047). Hastaların çalışma kanıyla eş zamanlı alınıp çalışılan kandaki bazı laboratuar parametrelerine ait değerler ve klinik bulgulara göre serum NO düzeylerinin karşılaştırılması yapıldı ve sadece LDH seviyeleri ile NO değerleri arasında anlamlı korelasyon saptandı.Sonuç: KKKA'da NO sentezi azalabilmektedir. Bu azalma Th1 ve Th2 immun cevapla etkileşimi sonucu veya direkt viral etki ile olabilir. KKKA'da NO seviyelerinin kontrol grubuna göre düşük bulunması gerekli Th1 immün cevabının oluşması için NO seviyelerinin azaltılmış olabileceğini düşündürmektedir. Fatal olgular ile kontrol grubunun NO değerleri arasında fark yokken sağ kalanlarla farklı olması da düşük düzeyde NO seviyelerinin daha iyi bir immün yanıtı sağladığının kanıtıdır. Her ne kadar çalışmamızda NO düzeylerinin sağ ve ölen hastalarda anlamlı düzeyde farka ulaşmaması prognostik bir değeri olmadığı izlenimini verse de; kontrol grubu ile sağ kalan olgular arasındaki belirgin fark aslında NO'in hastalıkta immünregülatuar bir rol oynadığını açıkça göstermektedir.NO'in KKKA patogenezindeki rolünün ve prognostik değerinin daha iyi anlaşılması için tüm immünolojik parametrelerin, viral yükün ve NO değerlerinin eş zamanlı olarak çalışıldığı ve bu parametrelerin hastalığın dönemlerine göre değişimini kinetik olarak incelendiği daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.Anahtar Kelimeler: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi, nitrik oksit, immünpatogenez, viral kanamalı ateş