Türkiye'nin sürdürülebilir ve yeşil ulaşım açısından Avrupa ülkeleri arasındaki yerinin ÇKKV yöntemleri ile belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE EYÜBOĞLU
Danışman: Nuriye Kabakuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bir ülkenin veya kentin yaşanabilir olması tamamen çevre refahına, kamuoyunun isteklerinin karşılanmasına, ekonomik anlamda ülkelerin kendilerini tamamlamış olmalarına bağlıdır. Buna paralel olarak çevresel, sosyal ve ekonomik sorunlar bizim hedeflerimizi, hedeflerimizde endekslerimizi oluşturmaktadır. Endeksler aracılığıyla ülkeler sürdürülebilirliğini ve yeşil ulaşımdaki yerlerini görüp eksikliklerini giderebilmektedir. Dolayısıyla hedefler doğrultusunda ilerlemeler sağlaması gerekmektedir. Bu durum bize giderek gelişen bölgelerde sürdürülebilirliği bununla aynı doğrultulu olarak da yeşil ulaşımın kolaylıklarını getirecektir. Bu çalışma "ülkelerin sosyal, çevresel ve ekonomik göstergelere göre sürdürülebilir ve yeşil ulaşım önemi değişir" hipotezini çok kriterli karar verme yöntemleri ile test etmek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çevresel, sosyal ve ekonomik olmak üzere üç farklı gösterge belirlenmiştir. Belirlenen göstergelere göre nüfus, hava kalitesi, sera gazları emisyonu, motorlu taşıt sayısı, elektrikli araç sayısı, bisiklet kullanımı, yenilenebilir enerji kaynaklarının payı ve gayri safi yurtiçi hasıla olmak üzere 8 alt kritere ayrılmıştır. Elde edilen verilerin kriter ağırlıklandırması için Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP), kriterlere göre ülkelerin sıralaması için Moora yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmada ilk önce AHP yöntemi ile kriterlerin ağırlıklandırılması yapılmıştır. Hesaplanan kriter ağırlıkları ile Moora yöntemi kullanılarak seçilen 15 tane Avrupa ülkesinin karşılaştırması yapılmıştır. Sürdürülebilir ve yeşil ulaşımı elektrikli araç, bisiklet kullanımı ve yenilenebilir enerji kaynakları pozitif yönde etkilerken nüfus, hava kirliliği, CHG (sera gazı emisyonu) ve motorlu taşıt sayısı negatif yönde etkilemiştir. Maksimizasyon yönlü kriterler sürdürülebilir ve yeşil ulaşım üzerinde daha büyük bir öneme sahip olmuştur. Moora yöntemine göre yapılan sıralamada seçilen Avrupa ülkelerinden Hollanda'nın ilk sırayı, Türkiye'nin ise son sırayı aldığı görülmüştür. Sonuç: Yaşanabilir ülkeler oluşturabilmek için sürdürülebilir ve yeşil ulaşım vazgeçilmez unsurlar olma niteliği taşımaktadır. Bu bağlamda yapılan çalışmada her bir kriterin çevre, ulaşım, enerji ve ekonomi üzerinde önemli bir yer tuttuğu görülmüştür. Tüm kriterlerin birbiri ile ilişkili olduğu ve birbirinden bağımsız düşünülerek değerlendirmenin yanlış olacağı kanısına varılmıştır. Uygulanan AHP yöntemine göre sosyal göstergelerin diğer göstergelere göre öneminin daha büyük olduğu sonucuna varılmıştır. Türkiye bisiklet ulaşımına, yayaya, çevre dostu araçlara, enerjiye ve ekonomik güç gibi birçok parametreye vereceği önemi artırarak dengeli bir ilerleme ile sürdürülebilir ve yeşil ulaşımdaki yeri değişecektir. Anahtar kelimler: sürdürülebilirlik, sürdürülebilir ulaşım, yeşil ulaşım, çok kriterli karar verme yöntemleri (AHP ve MOORA)