Diyarbakır yöresierkek halayı oyununda icra edilen melodilerin derlenmesive makam analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULLAH KADİR ÖZAYDIN
Danışman: Ahmet Selim Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın konusu, "Diyarbakır Yöresi Erkek Halayı Oyununda İcra Edilen Melodilerin Derlenmesi ve Makam Analizi" açısından incelenmesi şeklinde belirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı; Diyarbakır yöresi Erkek Halayı oyununda kullanılan müzikleri tespit etmek, derlemek, notaya alıp Türk Sanat Müziği dizi anlayışına göre analiz etmektir. Çalışmanın kapsamını ise; Diyarbakır ilinde oynanan Erkek Halayı oyununa ait müzikler oluşturmaktadır. Çalışmanın problem cümlesini; Diyarbakır yöresi Erkek Halayı'nda kullanılan müzikler oluştururken alt problem basamağını ise bu ezgilere ait makamların incelenmesi oluşturmaktadır. Bu araştırma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; Diyarbakır, Halk Oyunları, Türk Halk Müziğinde Ezgisel Yapı, Problem Cümlesi, Araştırmanın Amacı, Önemi, Varsayımlar, Sınırlılıklar ve Tanımlar açıklanmıştır. Diyarbakır alt başlığında; Diyarbakır'ın tarihi, coğrafi yapısı, toplumsal yapısı ve nüfus özellikleri, ekonomik yapısı ile kültürel özellikleri gibi konulara yer verilmiştir. Halk Oyunları alt başlığında; Türkiye'de Halk oyunları ile Diyarbakır Halk Oyunları ve Oyun Müziği Kültürüne yer verilmiştir. Türk Halk Müziği ve Türk Sanat Müziğinde Kullanılan Dizi ve Makam Anlayışına Yaklaşımlar alt başlığında; makam ve dizi kavramlarının Türk Halk Müziği ve Türk Sanat Müziğine göre farklılıklarının yanı sıra makam ve ayak anlayışına ilişkin görüşlere yer verilmiştir. Çalışmanın problem cümlesi; "Diyarbakır yöresi erkek halayında kullanılan müzikler nelerdir?" şeklinde belirlenmiş olup, problemin alt basamağını ise ezgilere ait makamların incelenmesi oluşturmaktadır. Çalışmamızın amacı; Diyarbakır yöresi erkek halayında kullanılan müziklerin derlenmesi ve makam dizilerinin tespitidir. Çalışmamız, Diyarbakır Yöresi Erkek Halayı oyununda icra edilen müziklerin derlenerek gelecekteki kuşağa aktarılması ve makamsal yönden genel karakteristik özelliklerinin ortaya çıkarılması açılarından önem arz etmektedir. Yapılan etnografik araştırma sonucunda elde edilen Diyarbakır yöresi erkek halayı oyun müziklerini ele alarak, bu yöreye has ezgiler olmaları sebebi ile genel karakteristik dizi özelliklerini sunduğunu varsaymaktadır. Bu çalışma; Diyarbakır ilinde oynanan halk oyunlarından biri olan erkek halayı oyununa ait 25 adet ezginin makam analizleri ile sınırlandırılmıştır. Tanımlar alt başlığında ise Bulgular ve Yorumlar bölümünde kullanılan perde, aralık, karar perdesi, durak, yarım yeden ve tam yeden gibi terimlerin açıklamalarına yer verilmiştir. Tezimizin yönteminin anlatıldığı ikinci bölümde; araştırmamızın modeli, evren ve örneklemi, verilerin toplanması, verilerin analizi gibi başlıklar altında kuramsal çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Araştırmada betimsel yöntem kullanılmakla birlikte, yapılan etnografi temelli gözlemle ve görüşme ile elde edilen veriler; araştırma süresince yapılan literatür taramaları sonucunda elde edilen ikincil veriler toplanmış, ayrıca katılımcı olunmayan gözlem yöntemleriyle de veriler elde edilmiştir. Diyarbakır'ın tüm ilçelerinden gerek salon gerekse meydan düğünlerine gidilip, yöre icracılarının çaldığı ezgiler notaya alınmış ve yorumlanmıştır. Bulgular ve yorumların derlendiği üçüncü bölümünde, tespit ettiğimiz ve derlediğimiz Diyarbakır Erkek Halayında kullanılan 25 adet ezgiye yer verilmiştir. Derlenen melodiler notalara alınıp müzikal analizi yapılmıştır. Ayrıca yapmış olduğumuz görüşmelerden elde edilen bulgular da yorumlanarak bir takım çıkarımlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde ise yapılan çalışma sonucunda ulaşılan sonuçlar ve öneriler yer almaktadır. Türk Sanat müziği makam analizi sonucunda oyun müziklerinin sekizinin; Hüseyni, yedisinin; Uşşak, dördünün; Nişâbur, üçünün; Çargâh, ikisinin; Nikriz, birinin; Karciğar dizilerinden oluştuğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Türk Halk Oyunları, Erkek Halayı, Müzik, Makam, Analiz, Alan Araştırması ve Derleme