3d ve bazı 4d geçiş metallerinin K x-ışını şiddet oranlarının ve xrf parametrelerinin sıcaklığa bağlı incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Esra Kavaz
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yüksel ÖZDEMİR
Özet:Bu çalışmada, ilk seri geçiş metalleri Ti, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu ve Zn ve ikinci seri geçiş metallerinden Y, Zr, Nb ve Mo elementlerinin X-ışını şiddet oranları, 100 mCi şiddetinde 241Am halka kaynaktan yayımlanan 59,54 keV -ışınları ile uyarılarak sıcaklığa bağlı in-situ olarak belirlendi. 500°C sıcaklığa kadar yükseltilebilen bir sıcaklık kontrol cihazı yardımıyla, ölçüme hazırlanan numunelerin 50°C'lik adımlarla değiştirilen sıcaklıklarda bir Si(Li) katıhal X-ışını detektörü kullanılarak K X-ışını emisyon spektrumları elde edildi. Farklı sıcaklıklarda elde edilen spektrumların değerlendirilmesi ile herbir elementin K X-ışını üretim tesir kesitleri, , FWHM (yarı maksimumdaki tam genişlik) değerleri, asimetri indeksi ( ), pik tepesi enerjileri ve kaymaları ( ) sıcaklığa bağlı olarak tespit edildi. Ayrıca Cu, Ni, Co, Fe, Cr ve Ti elementleri için orbitallerdeki elektron sayısı değişimlerini belirlemek amacıyla hesaplanan X-ışını şiddet oranları multikonfigürasyon Dirac-Fock hesaplamalarının sonuçları ile karşılaştırıldı. Geçiş metallerinin sıcaklığa bağlı olarak şiddet oranlarında ve diğer XRF parametrelerinde değişim olduğu ve sıcaklıktan etkilendiği gözlenmiştir. 2p-1s seviyeleri arasındaki geçişler sonucu oluşan X-ışınları, 4d, 4p, 3d, 3p-1s seviyeleri arasındaki geçişler sonucu oluşan ışınlarına nazaran artan sıcaklıktan daha az etkilenmiştir. Elementten elemente farklılık göstermesine rağmen, şiddet oranları genel olarak artma eğilimdedir. Ancak elementlerin elektronik konfigürasyonuna bağlı olarak Y, Zn, Cu gibi elementlerin artan sıcaklıkla şiddet oranlarında farklı bir eğilim gözlenmiştir. Ayrıca bazı elementlerin spektrumlarının FWHM, ve pik tepesi enerjilerinde sıcaklığa bağlı olarak anlamlı değişimler gözlenmiştir. Bu sonuçlar K X-ışını şiddet oranlarının ve XRF parametrelerinin in-situ olarak sıcaklığa bağlı değişiminin incelendiği ilk çalışma olması açısından önem taşımaktadır.