BİR ATIKSU ARITMA TESİSİNİN SUYUN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNE KATKISININ GRİ SU AYAK İZİ İLE BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLSÜM MERVE ÇAKIR
Danışman: Filiz Nuran Acar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Atık su arıtma tesislerinin suyun sürdürülebilirliğine katkısını ölçeklendirmenin yollarından biri su ayak izlerini hesaplamaktır. Bu çalışmada, bir arıtma tesisi örneğinde gri su ayak izi hesaplanarak ilgili tesisin suyun sürdürülebilirliğine katkısının metrik olarak tespit edilmesi hedeflenmiştir. Yöntem: Gri su ayak izi hesaplamaları için tesisin 2023 yılı BOİ5, KOİ, TN, ve TP giriş- çıkış konsantrasyon verileri ve alıcı ortam için II.sınıf su kalite limitleri kullanılmıştır. Çalışmada; atıksuyun arıtılmaması (Senaryo 1), tesisin mevcut arıtma durumu (Senaryo 2) ve tesiste iyileştirme yapılarak arıtma veriminin artırılması durumu (Senaryo 3) için gri su ayak izi Su Ayak İzi Metodolojisine göre hesaplanmıştır. Bulgular: BOİ5, KOİ, TN ve TP kirleticilerinin yıllık ortalama değerleri için üç senaryoya göre WFgri hesaplamaları yapılmıştır. BOİ5 Senaryo 1'e göre 2.388.960 m3/ay tatlı suya gereksinim varken Senaryo 2'de BOİ5'in asimile edilmesi için gereken tatlı su miktarındaki ortalama azalma değeri 349.833,60 m3/ay, Senaryo 3'de -134.352,00 m3/ay'dır. Dolayısıyla ΔWFgri1-2 2.039.126,40 m3/ay, ΔWFgri1-3 2.523.312,00 m3/ay olarak tespit edilmiştir. Bu sonuçlar tesisin alıcı ortama katkısı olduğunu ancak tesiste arıtma veriminin artırılması halinde suyun sürdürülebilirliğine katkının daha fazla olacağını teyit etmiştir. Diğer kirlilik parametreleri için aynı durum söz konusudur. ΔWFgri değerleri debi değerine bölünmesiyle alıcı su ortamında birim atık su başına asimile olmaktan korunan su miktarı çarpanları hesaplanarak yanıt formülasyonu oluşturulmuştur. Senaryo 2'ye göre BOİ5, KOİ, TN ve TP için sırasıyla 4,92; 4,28; 1,65; 8,87 değerleri elde edilirken Senaryo 3'de bu çarpan değerleri 6,08; 5,52; 2,22; 11,30 olarak bulunmuştur. Sonuç: Üç senaryoya için hesaplanan gri su ayak izi değerlerine göre ilgili atıksu arıtma tesisinin alıcı su ortamını iyileştirdiği görülmüştür. Tesisin mevcut arıtma verimine göre gri su ayak izini azalttığı ve alıcı ortamda korunan tatlı su hacminin arttığı kanıtlanmıştır. Tesiste yapılması muhtemel iyileştirmeler sonrasında gri su ayak izinin daha fazla azalacağı ve suyun sürdürülebilirliğine katkısının artacağı metrik olarak ifade edilmiştir.