ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM AİLE SAĞLIĞI MERKEZİNE KAYITLI GEBELERDE SAĞLIK OKURYAZARLIĞI VE ÇEVRESEL SİGARA DUMANI FARKINDALIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜZİDE ULUKAYA YILMAZ

Danışman: İdeal Beraa Yılmaz Kartal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: Gebelik sürecinde sağlık okuryazarlığı (SOY), sağlıkla ilgili bilgileri anlama, değerlendirme ve yaşamlarına uygulama becerisini ifade eder. Çevresel sigara dumanı (ÇSD)'nın farkındalığı düşük bir bileşeni olan üçüncü el sigara dumanı (ÜESD), gebelikte anne ve fetüs sağlığını tehdit eden risk faktörlerindendir. ÜESD, sigara içiminden sonra dumandaki toksik maddelerin uzun süre yüzeylerde ve tozda kalmasıyla ortaya çıkar ve pasif maruziyet yoluyla solunum ve temasla sağlık üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. Bu çalışma, gebelerde SOY düzeyi ile ÇSD farkındalığı arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır Yöntem: Çalışmamız Ocak-Mart 2025 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde (EASM) yapıldı. Çalışmaya EASM'ye kayıtlı 159 gebe dahil edildi. Veriler, sosyodemografik bilgi formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Üçüncü El Sigara Dumanı Farkındalık Ölçeği (BATHS-T) ile yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır Verilerin analizi SPSS-26 programı kullanılarak yapıldı. Analizlerde bağımsız örneklem t-test, ANOVA testi, post hoc karşılaştırmalarda Tukey's B testi, pearson korelasyon testi kullanıldı. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Katılımcılar ortalama 29,5 ± 4,96 yaşında olup, %52,2'si üniversite mezunu, %39'u gelir getiren bir işte çalıyor ve %50,9'u 3.trimesterde idi. Gebelerin %4,4'ü sigara içmeye devam ettiğini ve %88'inin evinde sigara içildiğini ifade etti. Gebelerin TSOY-32 toplam puan ortalaması 34,07±8,42 ve BATHS-T toplam puan ortalaması ise 34,55±7,45 olarak saptandı. Gebelerin SOY düzeyleri ile ÜESD farkındalık düzeyleri arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki bulundu. Sonuç: Çalışmamızda gebelerin SOY düzeyi ile ÜESD farkındalığı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Aile hekimliği hizmetleri kapsamında, gebelikte ÜESD maruziyetinin önlenmesi ve SOY'un artırılması için hedeflenmiş eğitim programlarının uygulanması önerilmektedir.