Tarihi Bir Kaynak Olarak Selçuklu Dönemine Ait Şiir Divanları Üzerine Araştırma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mohammadreza Piri

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Savaş EĞİLMEZ

Özet:

Ortaçağ Türk- İslâm devletlerinde saray şairliği bir gelenek halini almıştır. Bu geleneğin devamı olarak Selçuklu saraylarında da birçok saray şairi yetişmiştir. Bu şairlerden günümüze gelen eserlerde Selçuklu siyasî, sosyal ve kültürel tarihi, Selçuklu sultanları ile ilgili bazen tarihi kaynaklarda bile bulunmayan birçok önemli bilgiler bulunmaktadır. Bu yüzden bu araştırmada Selçuklu dönemi saray şairlerinden Mu'izzȋ, Enverî ve Zahir ed-Din Faryabî'nin divânlarındaki bilgiler ele alınmış ve siyasî tarih içerikli kaynaklarda geçen bilgilerle karşılaştırılarak incelenmiştir. Mu'izzȋ ve Enverî yaşadıkları dönem dolayısıyla Sulan Melikşah ve Sultan Sencer dönemlerinde yaşanan olayları şiirlerinde dile getirmiştir. Örneğin Arslan Argun isyanı ve dönemin devlet erkânı ile alakalı Mu'izzȋ'nin şiirlerindeki birçok bilgiye diğer kaynaklarda tesadüf etmek oldukça zordur. Enverî'nin Oğuz isyanı ve bu isyanın toplum üzerindeki etkisi hakkında verdiği bilgiler ise gerçekten tarihî açıdan oldukça değerlidir. Faryabî'ye gelince Irak Selçukluları'nın son dönemleri ve özellikle Azerbaycan Atabegliği döneminde yaşanan olayları şiirlerine taşımıştır. Öyle ki bazen bir öğütcü olarak Atabeglere nasıl hükümdar olmaları, gerektiği gibi konularda öğütler bile vermiştir. Şairlerin verdikleri imalı bilgiler Selçuklu dönemiyle alakalı müverrihlerin verdiği bilgilerle karşılaştırılarak gün yüzüne çıkarılmıştır.