Yeni bir görsel peyzaj analizi yöntemi ile peyzaj unsurlarının insan psikolojisine etkilerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SENA NUR ANGIN
Danışman: Hasan Yılmaz
Özet:Amaç: Bu çalışmada farklı peyzaj unsurlarının insan psikolojisindeki etkilerini saptamak amacıyla klasik görsel peyzaj değerlendirme analizine ek olarak fNIRS ve Eye tracking yöntemlerinin bir arada kullanılması amaçlanmıştır. Görsel kalite analizi ile yapılan alışılagelmiş analizlerde ortaya çıkabilecek kısıtlamaların giderilmesinin sağlanması, insanların görsel kalite anketi ile ifade ettikleri beğenme(me)nin cihazlardaki yansımasının belirlenmeye çalışılması ve sonuçların doğruluğunun yalnızca görsel veriler ile değil, beyindeki ve gözdeki fizyolojik tepkiler ile de ölçülerek test edilmesi de hedeflenmiştir. Yöntem: Peyzaj tasarımlarında en fazla kullanılan 4 peyzaj unsuru (su yüzeyi; bitkisel tasarım; yer örtücüler ve çalılar; meydan ve sert zeminler) belirlenmiş, her bir unsurdan 10'ar adet görsel materyal olarak kullanılmıştır. Her bir peyzaj unsurunun görsel peyzaj analizi için akademik çevreden 48 katılımcı ile araştırma yürütülmüştür. İlk olarak laboratuvar ortamında hazırlanan altyapı ile beraber fNIRS ve Eye tracking ölçümleri birlikte yapılmıştır. İkinci olarak aynı katılımcılarla klasik görsel peyzaj analizi likert ölçeğine göre değişik peyzaj sıfatları üzerinden 1-5 puan verilerek bire bir olarak gerçekleştirilmiştir. Cihaz sonuçları ve klasik görsel peyzaj analiz sonuçlarının istatiksel olarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Bulgular: Peyzaj unsurunun beğenisini insan beynindeki kanlanma düzeyi ile ölçülmesi yöntemi olan fNIRS cihazı analizinden farklı sonuçlar elde edilmiştir. Görsel peyzaj açısından beyindeki Ch4 ve Ch16 kanallarında su yüzeyi, yer örtücü ve çalılar ile değişik bitkisel tasarımların olumlu etki ettiği tespit edilmiştir. Değişik peyzaj görsellerinin insan beyninin farklı noktalarında farklı etkilere sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Eye tracking (göz odaklanması) analizinde heterojen tasarımlara sahip bitkisel öğelere en fazla odaklanıldığı belirlenmiştir. En az odaklanmanın ise homojen tasarıma sahip olan su yüzeyleri görsellerine olduğu tespit edilmiştir. Klasik görsel peyzaj analizinde ise en fazla su yüzeyleri ile bitkisel tasarım unsurları beğenilmiştir. En az ise beğeninin meydanlar ve sert zeminler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Araştırmada 4 farklı peyzaj unsurundan görsel peyzaj analizinde kullanılan 3 değişik yöntemde farklı sonuçlara ulaşılmıştır. Klasik görsel peyzaj analizi sonuçları ile odaklanma ve beyindeki kanlanma/oksijenlenme durumu arasında farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Her 3 yöntem sonucu bitkisel tasarım uygulamaları klasik görsel peyzaj ve insan fizyolojisi tepkilerine göre daha fazla beğenildiği belirlenmiştir. Yapılacak bitkisel tasarım projelerinde mekân estetik değerinin arttırılması için tasarım kriterlerinin göz önüne alınmasının gerekliliği sonucuna ulaşılmıştır.