Osman Zeki Üngör'ün "Çocuklara Teganni Dersleri" kitabının çeviriyazım ve içerik analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzikoloji Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM SENA SEYREK
Danışman: Şevki Özer Akçay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Türk müziği, tarihsel süreç içerisinde çeşitli değişim evrelerinden geçmiş; siyasi, kültürel ve toplumsal dönüşümlerle birlikte sürekli biçimlenmiştir. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden itibaren etkili olan Batılılaşma hareketleri, müzik alanında da kendini göstermiş ve bu doğrultuda modernleşme yönünde adımlar atılmıştır. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte, müzik politikaları aracılığıyla ulusal bir kimlik inşa etme çabaları öne çıkmış; bu süreçte Osman Zeki Üngör gibi önemli müzisyenlerin çalışmaları dikkat çekmiştir. Bu tezin amacı, Osman Zeki Üngör'ün "Çocuklara Teganni Dersleri" adlı eserinin çeviri yazımını gerçekleştirmek ve eseri içerik bakımından incelemektir. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmış; elde edilen veriler müzik eğitimi tarihi ve dönemin ideolojik bağlamı doğrultusunda değerlendirilmiştir. 1850-1950 yılları arasında Türk müziğinde yaşanan dönüşümler, eğitimsel ve kültürel yansımalarıyla birlikte ele alınmıştır. Ayrıca, araştırmanın temel materyali olan Çocuklara Teganni Dersleri kitabı, içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiş, eserdeki metin ve müzik unsurları tematik, pedagojik ve biçimsel boyutlarıyla değerlendirilmiştir. Bu araştırmada yer alan "Çocuklara Teganni Dersleri" isimli eser, öncelikle Latin harflerine transkribe edilerek günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Çeviri sürecinde sadece harf düzeyinde dönüşüm gerçekleştirilmiş; metnin özgün sözdizimi, kelime tercihleri ve dilsel yapısı korunmuştur. Bu bağlamda, anlam aktarımı değil, harf karşılığı esas alınarak birebir yazı çevirisi yapılmış; içeriğe müdahale edilmemiştir. Eserde yer alan nota örnekleri, orijinal yazımına bağlı kalınarak bir müzik yazım programı aracılığıyla dijital ortama aktarılmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Kitapta yer alan şarkılar tema, yapı, öğretim yaklaşımı ve müzikal düzenleme açısından analiz edilmiştir. Sonuçlar: Kitap, toplam 88 sayfadan ve iki temel kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım temel müzik bilgilerinin anlatıldığı kısımdır. Burada nota okuma, basit ritmik kalıplar, ses egzersizleri ve tonlama çalışmaları, temel müzik yazı ve ögeleri sunulmuştur. İkinci kısımda ise teorik bilgilerin uygulanması için hazırlanmış 35 solfej etüdü ile 53 çocuk şarkısı yer almaktadır. Etüt ve şarkıların tamamına yakını Osman Zeki Üngör tarafından bestelenmiş olup, iki şarkı Üngör tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Şarkıların güfteleri başkalarına ait olmakla birlikte, en çok İhsan İlhami'ye ait güfte kullanıldığı görülmüştür. Birkaç şarkıda, güftelerin nota üzerine yazılışı ile notanın altında bütün olarak verilişi arasında prozodik açıdan farklılıklar tespit edilmiştir. Kitapta yer alan etütlerin bazıları için herhangi bir usul belirlenmemiş olmakla birlikte genel olarak 2/4, 3/4 ve 4/4'lük usullerde bestelendikleri tespit edilmiştir. Çocuk şarkılarında da aynı usullerin sıklıkla tercih edildiği görülmüştür. Şarkılarda da en çok kullanılan tonun do majör olmasının yanında diğer şarkılarda da ağırlıklı olarak majör tonların tercih edildiği görülmüştür. Çalışmanın sonuçları, Üngör'ün bu eserinin yalnızca bir öğretim materyali olmanın ötesinde; erken Cumhuriyet döneminin müzik eğitimi anlayışını ve toplumsal yapısını yansıtan özgün ve kıymetli bir tarihsel belge niteliği taşıdığını ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Müzik eğitimi, şarkı öğretimi, müzik tarihi, müzikte Batılılaşma.