Urartu'da yazı taşıyıcıları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET ALİ EROĞLU
Danışman: Yasin Topaloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:MÖ 9. ile 6. yüzyıllar arasında Doğu Anadolu, Kuzey Mezopotamya ve Ermenistan'ı kapsayan bölgede gelişen Urartu uygarlığı, özgün dili, kültürü ve sanat anlayışıyla dikkat çeker. Bu uygarlığın toplum yapısı, dini, mimarisi ve yönetimiyle ilgili bilgiler büyük ölçüde günümüze ulaşan yazıtlardan edinilmektedir. Bu çalışmada, Urartu yazıtları yazıldıkları malzemeler yani "yazıt taşıyıcıları" açısından ele alınmış ve konuyla ilgili arkeoloji, jeoloji, coğrafya, sosyoloji ve filoloji gibi disiplinlerden yararlanılmıştır. Yazıtların yazıldığı malzemeler üç ana grupta toplanmıştır: kaya, metal ve kil, bazalt, andezit, bronz, demir ve kil gibi malzemelerin kullanımı hem teknik hem de sanatsal tercihler bakımından değerlendirilmiştir. Araştırma, Urartuların teknolojik gelişmişliğini, estetik anlayışını ve çevreleriyle kurdukları ilişkileri anlamaya katkı sunmayı amaçlamaktadır. Arkeolojik bulgular, tarihî metinler ve malzeme analizlerine dayanan bu disiplinler arası çalışma, Urartu yazıtlarındaki fiziksel ve sembolik unsurları kapsamlı biçimde incelemekte; böylece Urartu kültürünün daha geniş tarihsel ve arkeolojik bağlamda daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışma öncelikle Urartu devletinin kuruluşundan yıkılışına kadar olan coğrafyası, siyasi tarihi ana hatlarıyla ele alınmaya çalışılmıştır. Komşu devletleri ile ilişkileri ve bu ilişkilerde Urartu devleti yeri değerlendirilmiştir. Urartu devleti başlığının altında, alt başlık olarak Urartu devletinin coğrafyası incelenmiştir. Urartu coğrafyasının devletinin oluşumuna ve çalışma konumuzu oluşturan yazıt taşıyıcılarının belirlenmesinde etkisi de ele alınmaya çalışılmıştır. İnanç sistemleri, dilleri, madenciliği ve seramiği de ele alınan konular arasındadır. Urartu'nun inanç sistemi ve dili, yazılı belgelerde kullanılan malzemelerin kültürel bağlamını anlamak açısından ele alınmıştır. Yazılı belgelerde kullanılan malzemeler taş, metal ve kil olmak üzere üç ana kategori altında incelenmiştir. Kayaçlar; bazalt, kumtaşı, kalker, andezit ve kireçtaşı gibi farklı kayaç türlerinin yazıtlarda kullanımları, malzemelerin fiziksel özellikleri ve dayanıklılığı değerlendirilmiştir. Bu kayaçların yazıtların uzun ömürlülüğü ve okunabilirliği üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Tunç, demir ve bakır gibi metallerin kullanımı, işlenebilirliği ve estetik özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Metallerin yazıtların süslemelerinde ve işaretlemelerinde nasıl kullanıldığı açıklanmıştır. Kil tabletlerin Urartu yazıtlarındaki rolü, bu malzemelerin işlenebilirliği ve yazıların taşıdığı bilgilerin korunması açısından detaylandırılmıştır. Kil tabletlerin hem resmî belgelerde hem de günlük kullanımlarda nasıl bir yere sahip olduğuna dair bilgiler sunulmuştur. Sonuç olarak, Urartu yazıtlarında tercih edilen malzemeler, bu uygarlığın yazılı iletişim biçimini ve estetik anlayışını yansıtmaktadır. Çalışma, söz konusu malzemelerin tarihsel ve kültürel bağlamda anlamlandırılmasına katkı sağlamayı hedeflemekte; Urartu'nun yazılı mirasının daha bütüncül bir yaklaşımla anlaşılmasına zemin hazırlamaktadır.