Erzurum Alaybeyi Höyüğü Demir Çağı Seramikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmet Ali ÖZDEMİR
Danışman: Mehmet Işıklı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antik çağ toplumlarının soyo-ekonomik, sosyo-kültürel, ticari, siyasi ve dini özelliklerini yansıtan en önemli maddi kültür kalıntılarının başında seramikler gelmektedir. Bu kültür kalıntılarının üretiminde, kuşkusuz insanoğlunun gündelik yaşamında, pişmiş toprak kaplara ihtiyaç duymasından kaynaklanmış olmalı. Bu bakımdan yerleşik yaşam düzenine geçen tarih öncesi insanı, ürettiği besinin depolanması için kolay şekil verilebilen kilden faydalanarak kaplar üretmeye başlamıştır. O dönemlerde çömlekçiler, elde üretilen seramikler üzerine farklı renkteki killerle şekiller çizerek boyalı seramikler, açkılayarak da parlak seramikler elde etmişlerdir. Bu seramiklerin kil yapısı, pişirme ve biçimlendirilme teknikleri ile kap biçimleri incelendiğinde toplumların gereksinimlerini ve ulaştıkları teknolojik düzeyi yansıttıkları; kaplar üzerine yapılan bezemeler de sanatçının hem bilgide ulaştığı düzeyi hem de yaşadığı toplumun yapısını, beğenisini, sanatını ve dönemin moda anlayışını ortaya koydukları görülmektedir. Bu amaç doğrultusunda Erzurum Ovası'nın batısında yer alan ve TANAP Doğalgaz Boru Hattı projesi kapsamında, 2016-2017 yılları arasında yapılan kurtarma kazıları ile gün yüzüne çıkarılan Alaybeyi Höyüğü' nün Demir Çağı seramikleri ele alınmıştır. Söz konusu seramikler yüzey işlemlerine, formlarına ve bezeme türlerine göre gruplandırılmış; daha sonra radyo karbon verileri ve dönemin mimari özelliklerine göre tarihlendirilmesi yapılmıştır. Bu gruplandırma ve tarihlendirmeden yola çıkarak bölgede sistemli kazılar sonucu güvenilir stratigrafi veren anahtar yerleşimler ışığında bu seramiklerin karşılaştırmaları yapılmıştır. Ayrıca yapılan karşılaştırmalarla bölgeler arası ilişkiler ve etkileşimler belirtilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kuzeydoğu Anadolu, Erzurum Ovası, Alaybeyi Höyük, Demir Çağı, Seramik