Farklı sulama stratejileri ile atık su uygulamalarının Bingöl koşullarında domates bitkisinin verim ve kalitesi ile toprak özelliklerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Azize Doğan Demir
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Üstün ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Bingöl koşullarında arıtılmış atık suların temiz suyla kıyaslanarak tarımsal sulama açısından yeniden kullanım olanaklarının incelenmesi amacıyla 2013-2014 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada, iki farklı su kaynağından alınan sular damla sulama ile domates bitkisine uygulanmıştır. Bingöl Atık Su Arıtma Tesisinden alınmış arıtılmış atık su ve Gayt barajından açık sulama kanalına bırakılan sulama suyu olmak üzere iki farklı kalitede su kullanılmıştır. Sulama uygulamaları %100 (tam sulama), %75 D ve %50 D (kısıntılı sulama-D), %75 PRD ve %50 PRD (kısmi kök kuruluğu-PRD) olmak üzere 5 farklı şekilde gerçekleştirilmiştir. Denemede kullanılan sular, Su kirliliği Kontrolü Teknik Usuller Tebliği'nde verilen sulama suyu kriterlerine göre değerlendirilmiş ve tarımsal sulamada kullanılabilirliği incelenmiştir. Deneme alanı topraklarının kimyasal analiz sonuçları deneme öncesi değerlere göre tartışılmış ve Toprak Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'ndeki sınır değerlere uygun olup olmadığı araştırılmıştır. Ayrıca arıtılmış atık suyun toprakların birçok fiziksel ve hidrolik özellikleri üzerine ve toprakta ağır metal birikimine etkisi de incelenmiştir. Domates bitkisinde ise büyüme, verim ve kalite parametreleri ile su tüketimi ve su kullanım etkinliği incelenmiş olup, bitkide ağır metal birikimleri de değerlendirilmiştir. Denemede kullanılan suların pH, EC, SAR, AKM, KOİ, BOİ5, toplam P değerleri sulama suyu kriterlerine göre sulamada kullanılmasına izin verilebilir özellikte olduğu saptanmıştır. Ancak, toplam azot ve fekal koliform arıtılmış atık suda ihtiyatla kullanılması gereken sular sınıfında belirlenmiştir. Arıtılmış atık su ile sulanan parsellerde organik madde, tuzluluk, makro ve mikro element değerleri ve ağır metal miktarları temiz su ile sulanan parsellere göre daha yüksek olurken, pH ve CaCO3 değerlerinde ise düşüşler gözlenmiştir. Arıtılmış atık su ile sulanan parsellerde infiltrasyon hızlarında azalış, agregat stabilitelerinde ise artışlar tespit edilmiştir. Domates bitkisinin en düşük su tüketimi 407,2 mm ile %50 D arıtılmış atık su uygulamasında, en yüksek ise 678 mm ile %100 temiz su uygulamasında belirlenmiştir. Genel olarak arıtılmış atık su uygulamalarında daha düşük bitki su tüketimi değerleri belirlenmiştir. Yine iki yıllık ortalama değerlere göre istatistiksel olarak en yüksek sulama suyu kullanım etkinliği (IWUE) 15 kg/m3 ile %50 PRD uygulamasında, su kullanım etkinliği (WUE) değeri ise 12,3 kg/m3 ile %50 D uygulamalarında belirlenmiştir. Arıtılmış atık su uygulamalarında verim artışı daha fazla olmuştur. %100 arıtılmış atık su uygulaması kontrol uygulaması olan %100 temiz suya göre verimi %2,8 artırmıştır. Uygulamalar arasında verim sıralaması her iki su kalitesi içinde %100, %75 PRD, %75 D, %50 PRD ve %50 D şeklinde olmuştur. Bitki boyu, gövde çapı ve yaprak sayısı parametreleri arıtılmış atık suyla sulanmış bitkilerde daha fazla saptanmıştır. Meyve büyüklüğü ve meyve eti sertliği arasında ters orantılı bir ilişki belirlenmiştir. Bitki besin elementleri ve ağır metal miktarları da arıtılmış atık su ile sulanmış bitkilerde temiz su ile sulananlara göre daha fazla olmuştur. Ayrıca, tam sulanan uygulamalarda değerlerin PRD ve D uygulamalarına göre daha fazla olduğu görülmüştür. PRD ve D uygulamalarında ise değerler benzerlik göstermiştir.