Donör-akseptör siklopropanların çeşitli heterosiklik bileşiklerle mekanokimyasal aktivasyon tepkimelerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE ATİŞ
Danışman: Haydar Kılıç
Özet:Bu yüksek lisans tezi kapsamında Donör-Akseptör (DA) siklopropanların mekanokimyasal olarak aktive edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında DA- siklopropanlar ile indolizin, kroman, kumaran, 4-benzil-3,4-dihidro-2H-benzo[b][1,4]oksazin ve 1,4-dibenzil-1,2,3,4-tetrahidrokinoksalin mekanokimyasal olarak nükleofilik halka açılma reaksiyonları ve aynı zamanda DA-siklopropanlar ile 3,4-dihidroizokinolinin mekanokimyasal [3+2] siklokatılma tepkimelerinin gerçekleştirilmesi amaçlandı. Yöntem: DA-siklopropanlar ile belirtilen nükleofiller için ayrı ayrı mekanokimyasal olarak optimizasyon çalışmaları yapılmıştır. Optimizasyon çalışmaları sonucunda belirli frekans ve sürelerde uygun Lewis asidi katalizörleri varlığında çözücüsüz olarak tepkimeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular: DA-siklopropanların çeşitli heterosiklik bileşiklerle (kroman, kumaran, 4-Benzil-3,4-dihidro-2H-benzo[b][1,4]oksazin ve 1,4-dibenzil-1,2,3,4-tetrahidrokinoksalinin) olan mekanokimyasal halka açılma tepkimleri Lewis asidi katalizörü varlığında gerçekleştirildi. Aynı zamanda DA-siklopropanların 1,3-bifonksiyonlizasyonleştirme reaksiyonları tek kapta mekanokimyasal olarak incelendi. Daha sonra DA-siklopropanlar ile 3,4-dihidroizokinolinin [3+2] siklokatılma reaksiyonları belirlenen optimum koşullarda mekanokimyasal olarak gerçekleştirildi. Sonuç: DA-siklopropanların mekanokimyasal nükleofilik halka açılma tepkimeleri başarılı bir şekilde gerçekleştirildi ve hedeflenen ürünler iyi verimlerle elde edildi. Ayrıca DA-siklopropanların mekanokimyasal 1,3-bisfonksiyonlizasyonu da yine literatürde ilk defa gerçekleştirilmiştir. Son olarak ise DA-siklopropanların mekanokimyasal [3+2] siklo katılma tepkimeleri gerçekleştirildi. Anahtar Kelimeler: Donör-Akseptör Siklopropan, Mekanokimyasal Sentez, Siklo Katılma, Halka Açılması, Yeşil Kimya