MATEMATİK ÖĞRETMENİ ADAYLARININ OLASILIK KONUSUNDA PROBLEM KURMA BECERİLERİNİN GELİŞİMİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ömer Demirci
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Levent AKGÜN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Problem kurma, yeni bir problem durumu kurgulama ya da verilen bir problem durumunu yeniden düzenlemeyi gerektiren bir beceri olarak tanımlanmaktadır. Gerçek yaşam durumlarının matematikle ilişkilendirilmesine fırsatlar sağlayan problem kurma, kavramsal bilginin, yaratıcılığın ve problem çözme becerilerinin gelişimine ve değerlendirilmesine de imkân tanımaktadır. Bu önemine paralel olarak son yıllarda öğretim programlarında problem çözme ile birlikte problem kurmaya yapılan vurguda artmıştır. Programlarda ve yapılan araştırmalarda güçlü bir şekilde desteklenen problem kurmanın matematik derslerine aktarılmasında öğretmenler kritik öneme sahiptir. Öğretmenlerin problem kurmada yeteri kadar bilgiye sahip olmamaları ise yapılan sınıf içi öğretimi ve öğrencilerin problem kurma becerilerini negatif yönde etkileyebilecektir. Bu bağlamda gerek hizmet içi dönemde öğretmenlerin gerekse hizmet öncesi dönemde öğretmen adaylarının problem kurma becerilerinin belirlenmesi ve varsa eksikliklerin giderilmesi önemli bir durum haline gelmektedir. Bu bakış açısından hareketle, bu araştırmada olasılık konusu üzerinden matematik öğretmeni adaylarının problem kurma becerilerinin gelişiminin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada karma araştırma yöntemlerinden biri olan yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan ölçüt örnekleme ve kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın çalışma grubunu Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Matematik Öğretmenliği Lisans Programı'nda öğrenim gören 18 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada adayların olasılık başarılarının ve problem kurma becerilerinin geliştirilmesi için öğrenme ortamı tasarlanmıştır. Tasarlanan öğrenme ortamının etkili ve verimli olması amacıyla öğretmen adayları üç eşit gruba ayrılmış ve her bir grupla odak-grup görüşmeleri üzerinden benzer bir süreç takip edilmiştir. Olasılık konusuna yönelik adayların konu başarıları Olasılık Başarı Testi (OBT) ile, problem kurma becerileri ise Problem Kurma Testi (PKT) ile belirlenmiştir. Daha sonra tasarlanan öğrenme ortamında adayların PKT'ye kurdukları problemler ve devlet okullarındaki dört matematik öğretmeninin olasılık öğretimine yönelik derslerinde problem kurmaya yer verdikleri video kesitleri tartışmaya açılmıştır. Yapılan tartışmalarda kurulan problemlerin kavramsal yönden geçerli olup olmamasına odaklanılmıştır. Odak-grup görüşme sürecinin ardından OBT ve PKT tekrar öğretmen adaylarına uygulanmıştır. Bunun yanında adayların problem kurmaya yönelik tasarlanan öğrenme ortamından edindikleri bilgi ve deneyimlerini sınıf ortamına nasıl aktardıklarını belirlemek amacıyla üç öğretmen adayı Öğretmenlik Uygulaması dersi kapsamında Erzurum merkeze bağlı devlet okullarında 2 saatlik olasılık öğretimi yapmışlardır. Verilerin analizinde bağımlı t-testi, içerik ve betimsel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizi sonucunda öğretmen adaylarının olasılık başarılarının ve olasılık kavramlarına yönelik problem kurma becerilerinin düşük seviyede olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın bulguları bu durumun temel sebebinin kavramsal bilgi eksikliği olduğunu ortaya koymuştur. Bunun yanında adayların OBT ve PKT'den aldıkları ön test ve son test puanları karşılaştırıldığında, istatistiksel olarak son test lehine anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Ayrıca ön test aşamasında PKT'de 10 hata türünde toplam 175 hata tespit edilmişken, bu değerlerin son test aşamasında 8 hata türüne ve toplam 26 hataya düştüğü belirlenmiştir. Bu bağlamda tasarlanan öğrenme ortamının, adayların olasılığa yönelik kavramsal anlamalarına katkıda bulunarak problem kurma becerilerini geliştirdiği anlaşılmıştır. Bununla birlikte üç öğretmen adayının yaptıkları olasılık öğretimi incelendiğinde ise PKT'de tespit edilen hataların önemli bir kısmını sergilemedikleri belirlenmiştir. Adayların, öğrencilerin ders ortamında kurdukları problemlerdeki hataları belirleme ve dönütler verme noktasında daha fazla güçlük yaşadıkları tespit edilmiştir.