Keten ve chia tohumu yağlarının Yarrowia lipolytica'nın omega-3 yağ asidi üretim kapasitesine etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZERRİN POLAT
Danışman: Güzin Kaban
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada, keten tohumu (Linum usitatissimum L.) ve chia tohumu (Salvia hispanica L.) yağlarının Yarrowia lipolytica YB-423 suşunun omega-3 yağ asiti üretim kapasitesine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca biyokütle ve yağ verimi optimize edilmiştir. Yöntem: Keten tohumu ve chia tohumu yağları Soxhlet ekstraksiyon yöntemiyle elde edilmiştir. Biyokütle, lipid ve elde edilen omega-3 yağ asitlerinin optimizasyonu için sıcaklık (7, 14, 21 ve 28 ºC), azot konsantrasyonu (0, 0,5, 1 ve 1,5 g/L), yağ seviyesi (0, 10, 20 ve 30 mL/L) ve fermantasyon süresi (2, 4, 6 ve 8 gün) faktör olarak seçilmiştir. Deneme planı, bu faktörlerle Taguchi istatistik analiz metotu kullanılarak oluşturulmuştur. Bulgular: Taguchi deneysel tasarımından elde edilen sonuçlara göre en yüksek biyokütle (15,18 g/L), 20 mL/L keten tohumu yağı, 1,5 g/L azot konsantrasyonu ve 21℃'de 4 günlük inkübasyon kombinasyonunda elde edilmiştir. En yüksek yağ verimi (%64,61) ise 10 mL/L chia tohumu yağı ve 21℃'de 6 günlük inkübasyon kombinasyonunda azot içermeyen besiyerinde belirlenmiştir. Aynı şartlarda keten tohumu yağının varlığında ise yağ verim %62,53 olarak belirlenmiştir. Azot miktarı, biyokütle ve lipit veriminde en etkili faktör olarak tespit edilmiştir. Azot miktarının artmasıyla biyokütle artarken, lipit verimi düşüş göstermiştir. En yüksek alfa-linolenik asit (ALA, C18:3n3) seviyesi (%67,40), azot içermeyen ortamda 30 mL/L chia tohumu yağı varlığında 14℃'de 4 günlük fermantasyondan sonra tespit edilmiştir. Keten tohumu yağının kullanılması durumunda ise aynı şartlarda bu seviye, %56,27 olarak belirlenmiştir. Yarrowia lipolytica YB-423 suşunun palmitik (C16:0), oleik (C18:1n9c) ve stearik asit (C18:0) de ürettiği, ayrıca yağ ilavesi olmayan kontrol grubunda da linolenik asit (C18:3) üretebildiği tespit edilmiştir. Sonuç: Y. lipolytica YB-423 suşunun keten ve chia tohumu yağları bulunan fermantasyon ortamında alfa-linolenik asit üretmek için uygun bir suş olduğu ve gelecekte yapılacak ölçek büyütme ve ileri optimizasyonların üretim verimini artırabileceği kanaatine varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Y. lipolytica, Omega-3 yağ asiti, tek hücre yağı, biyokütle