Manas Destanı: İlk 1160 Dize (Şekil Bilgisi ve İndeksi)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nagima MAMBETALİEVA
Danışman: Süleyman Efendioğlu
Özet:Bu çalışma, Kırgız Türklerinin millî destanı olan Manas Destanı üzerine yapılmış bir dil incelemesi çalışmasıdır. Manas destanına ilk defa, Kazak-Kırgız yöneticisi olan Rus asıllı Franel tesadüf etmiştir. Daha sonra Çokan Velihanof 1856 yılında destanı dinlemiş ve destanın varlığını ortaya çıkarmıştır. Fakat destanın en uzun parçasını Radloff yazıya geçirerek 1885'te yayımlamıştır. Manas Destanı 9. yüzyıldan bugünlere gelmiş devasa bir sözlü halk edebiyatı şaheseridir. Yaklaşık 500.553 mısradan oluşan ve Kırgızistan'ın en önemli kültür hazinesi olan Manas Destanı, 1000 yılı aşkın bir süredir, ağızdan ağıza ve nesilden nesile aktarılarak bugünlere ulaşmış uzun manzum bir eserdir. Kırgızların, kahramanlık hikâyeleri ile dolu yaşam serüvenini anlatan Manas Destanı, her dönemde ortaya çıkan ve "manasçı" olarak adlandırılan destan anlatıcıları sayesinde hiç unutulmamıştır. Kırgızlar için bu destan, hem kutsal tarihlerinin tanığıdır, hem de ulusal kültürlerinin önemli bir sembolüdür. 500.553 mısradan oluşan hacmiyle söz hazinesi, ses bilgisi ve şekil bilgisi açılarından Kırgızca dil bilgisi için de en zengin ve en uygun malzemeyi sunan bu kaynak, Kırgızcanın gramatik özelliklerinin tespiti için muhakkak değerlendirilmelidir. Bu tezde Manas Destanının baş tarafından alınan mısralar üzerinde Kırgızcanın şekil bilgisi özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu tezin amacı, Manas Destanın ilk 1160 dizesinin morfolojik tahlilini yapmak suretiyle Kırgızcanın şekil bilgisi özelliklerini ortaya çıkarmak ve söz konusu ilk 1160 dizenin gramtikal dizinini hazırlayarak incelenen metnin söz varlığını belirlemektir. Anahtar Kelimeler: Manas Destanı, Dil İncelemesi, Şekil Bilgisi, Çokan Velihanov, Wilhelm Radloff