Yüksek yağlı beslenen sıçanlarda egzersizin davranış testleri üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Şeymanur YILMAZ TAŞCI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Murat Kayabekir
Eş Danışman: Gülşah Gündoğdu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yaşam fonksiyonlarının sürdürebilirliği için beslenme temel fizyolojik ihtiyaçtır, ancak besin alımı ve yaşam koşulları arasındaki ilişki, doğası gereği sürekli değişimden geçmiştir. Fiziksel egzersizin, canlıların sağlığı üzerine etkilerini ve ölüm riskini azalttığını gösteren birçok çalışma mevcuttur. Bu çalışmada, sıçanlarda uzun dönem yüksek yağlı beslenme ve egzersizin lipit profilleri, öğrenme testleri, bağırsak-beyin aksı peptitleri ve hipokampal bölgede oluşan etkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Çalışma Atatürk Üniversitesi Deney Hayvanları Yerel Etik Kurulu'nun onayıyla 4 haftalık Wistar cinsi erkek sıçanlar (N=40) kullanılarak yapılmıştır. Deney grupları rastgele oluşturulmuştur: Sedanter Grup (SED, n=10), Egzersiz Grubu (EGZ, n=10), Yüksek Yağlı Besin Grubu (YYB, n=10), Yüksek Yağlı Besin+Egzersiz Grubu (YYB+EGZ, n=10) SED grubundaki sıçanlar, standart kemirgen yemi ile beslenmiş ve kafeslerinde serbestçe dolaşıma müsaade edilmiştir. Yüksek yağlı besin gruplarındaki sıçanlar 12 hafta boyunca enerji kaynağının %60'ını yağdan karşılayan yüksek yağlı besin ile beslenmiştir. Egzersiz gruplarındaki sıçanlara deney prosedürünün 4. haftasından itibaren 8 hafta boyunca 5 gün/hafta, 0°eğimde, 5 dakika (dk.) 8m/dk, 5 dk 10m/dk ve 20 dk 15m/dk hızla egzersiz protokolleri uygulanmıştır. Sıçanların ağırlık takipleri deney süresi boyunca her hafta başında yapılmıştır. Deney protokolü boyunca, 4., 8. ve 12. haftalarda Morris Su Labirenti testi ile lokomotor aktivite testleri uygulanmıştır. Deneysel prosedürün tamamlanmasıyla sıçanlar genel anestezi altında dekapitasyon ile sakrifiye edilmiş, kanlar abdominal aortadan alınmıştır. Elde edilen serumlar ile toplam kolesterol (TK), trigliserit (TG), düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL), yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL), serum grelin, obestatin, oreksin A ve oreksin B seviyeleri Atatürk Üniversitesi Hastanesi Merkezi-Laboratuvarlarında Beckman-AU5800 cihazı ve ELISA yöntemleriyle ölçülmüştür. Elde edilen hipokampal bölgeler, histolpatolojik değerlendirme için hematoksilen eozin ve toluidin mavisi boyası ile boyanmıştır. İstatistiksel analiz One-Way Anova, Kruskall Wallis H ile, post-hoc testleri Tukey-HSD, LSD ve Dunnett's T3 kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Sunduğumuz bu çalışmada, sıçanların ağırlık değişimlerinde 2-6 haftalarda YYB, YYB+EGZ gruplarında SED ve EGZ gruplarına göre azalma (p 0.05). TC, TG ve LDL seviyeleri incelendiğinde SED grubuna göre YYB, YYB+EGZ gruplarında anlamlı artış gözlemlenmiş (p 0.05). Serum insülin seviyelerinin kıyaslanmasında SED grubuna göre YYB grubunda anlamlı artış gözlemlenmiştir (p<0.03). Grelin seviyeleri üzerine yapılan değerlendirmede tüm gruplara göre en yüksek grelin seviyesi YYB+EGZ grubunda bulunmuştur (p<0.05). Serum obestatin seviyeleri üzerine yapılan değerlendirmede YYB, YYB+EGZ gruplarında EGZ gruplarına göre anlamlı azalma gözlemlenmiştir (p<0.001). Oreksin A ve Oreksin B seviyelerinin kıyaslanmasında, YYB gruplarında, EGZ gruplarına göre anlamlı farklılık ortaya çıkmıştır (p<0.019). Öğrenme testlerinde ise YYB grubunda platformu bulma sürelerinde SED ve EGZ gruplarına göre anlamlı artış tespit edilmiştir (p<0.001). Lokomotor aktivite testinde ise EGZ grubu diğer tüm gruplara göre daha fazla mesafe kat etmiştir (p<0.001). Histopatolojik değerlendirme sonucu elde edilen bulgulara göre YYB ve YYB+EGZ gruplarında hipokampal bölge nöronlarında dejenerasyon, nekroz ve gliosis görülmüştür (p<0.01). Sonuç: Sunulan bu çalışmada, günümüzde oldukça popüler olan uzun dönem yüksek yağlı beslenme ve egzersizin lipit profilleri, öğrenme ve davranış testleri üzerine etkileri incelenmiştir. Çalışmamız; yüksek yağlı beslenmenin lipit profilleri üzerine olumsuz etkilerinin egzersiz ile birlikte toparlanabileceğini fakat uygun egzersiz protokollerinin seçilmesinin yerinde olacağını ve dengeli beslenmenin, kişinin sağlığında oldukça önemli olduğunu göstermektedir. Yeni ortaya konulan beslenme türevlerinin uygulanmasında, dikkatle yaklaşılmasını önermekteyiz. Bu çalışma Atatürk Üniversitesi/Bilimsel Araştırmalar Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir (TDK-2020-8370). Anahtar Kelimeler: Davranış, egzersiz, hipokampus, lipit profilleri, nöropeptitler, öğrenme, yüksek yağlı beslenme