Sıçanlarda Lityum ile Oluşturulan Testis Hasarı Üzerine D- Carvone'un Etkilerinin Araştırılması.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıp Histoloji Ve Embriyoloji Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SUNA ARAÇ
Danışman: Semin Gedikli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Lityum, günümüzde bipolar bozukluk ve mani tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak, lityum tedavisi uzun süreli kullanımlarda çeşitli organlarda toksik etkilere neden olmaktadır. Carvone, genellikle dereotu, nane ve kimyon gibi aromatik tıbbi bitkilerin esansiyel yağ özütlerinde bulunan doymamış bir monoterpenoid ketondur. Çeşitli çalışmalar, D-Carvone'un güçlü antioksidan ve anti-inflamatuar özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, lityum kaynaklı testis hasarında D-Carvone'un oksidatif stres, inflamasyon, apoptoz ve hücre hasarı üzerindeki terapötik etkilerinin araştırılması amaçlandı. Çalışmamızda 24 adet erkek sıçan Kontrol, D-Carvone, Lityum ve Lityum+D-Carvone grubu olmak üzere 4 gruba ayrıldı. Kontrol ve D-Carvone grupları 42 gün boyunca katkısız standart yemle, Lityum ve Lityum+D-Carvone grupları ise 42 gün boyunca Lityum klorür ilave edilmiş katkılı yemle beslendi. D-Carvone ve Lityum+D-Carvone gruplarına deneyin son 14 gününde intraperitoneal yolla 10 mg/kg dozunda D-Carvone uygulaması yapıldı. Deney sonunda sıçanlar anestezi altında dekapite edilerek testis dokuları alındı, histopatolojik ve immünohistokimyasal değerlendirmeler yapıldı, ayrıca MDA ve GSH seviyeleri biyokimyasal analizlerle ölçüldü. qRT-PCR yöntemiyle NF-κB-p65, TNF-α, IL-1β, kaspaz-3, Bax ve Bcl-2 gen ekspresyonları ile Western blot yöntemiyle NF-κB-p65, IL-1β, TNF-α, P2X7, kaspaz-3 ve Bcl-2 protein ekspresyon seviyeleri belirlendi. Ayrıca sperm motilitesi, yoğunluğu ve morfolojisi de değerlendirildi.Lityum grubuna ait testis kesitlerinde kontrol grubuna kıyasla yoğun bir dejenerasyon, seminifer tübüllerde hasar, apoptotik hücreler ve nekrotik alanlar göze çarpmaktaydı. Tedavi gruplarında ise kontrol grubuna yakın bir durum mevcuttu. Histolojik kesitlerde yaptığımız Johnsen skorları Lityum grubunda diğer gruplara kıyasla anlamlı düzeyde düşüktü. İmmünohistokimyasal olarak, Lityum grubunda TNF-α ve IL-1β proteinlerinin immünreaktivitesinin önemli ölçüde arttığını, Lityum+D-Carvone grubunda ise bu değerlerin anlamlı düzeyde azaldığını tespit ettik. Yapılan biyokimyasal analizlerde Lityum grubunda MDA seviyesinde önemli düzeyde artma, GSH seviyesinde ise önemli bir azalma olduğunu gördük. Yine Lityum grubuna ait dokularda diğer gruplara kıyasla qRT-PCR metoduyla değerlendirilen NF-κB-p65, TNF-α, IL-1β, kaspaz-3 ve Bax gen seviyelerinde anlamlı düzeyde artma, Bcl-2 gen seviyesinde ise anlamlı düzeyde azalma olduğunu belirledik. Western blot yöntemi ile değerlendirilen NF-κB-p65, IL-1β, TNF-α, P2X7 ve kaspaz-3 proteinlerinin ekspresyon seviyelerine bakıldığında Lityum grubunda diğer gruplara kıyasla anlamlı düzeyde artma, Bcl-2 gen seviyesinde ise anlamlı düzeyde azalma olduğunu belirledik. D-Carvone'un sperm kalitesi üzerinde olumlu etkileri olduğunu, sperm motilitesini, yoğunluğunu ve morfolojisini iyileştirdiğini gördük. Elde edilen bulgular, D-Carvone'un lityum ile indüklenen testis hasarında oksidatif stres, inflamasyon, apoptoz ve hücresel hasarı anlamlı derecede azalttığını ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, D-Carvone'un, testis dokusunda lityum maruziyeti nedeniyle gelişen hasarın tedavisinde potansiyel bir terapötik ajan olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.