Deneysel Alzheimer Hastalık Modeline Karşı Propolis Etken Maddeleri ve Berberin Kombinasyonunun Nöroprotektif Etkilerinin Araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Moleküler Biyoloji Ve Genetik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAHİME ALTINTAS
Danışman: Melda Şişecioğlu
Özet:Amaç: Alzheimer hastalığı (AH), bilişsel bozukluk ve hafıza kaybı ile kendini gösteren, insanların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen ve oksidatif stresin, apoptotik süreçlerin ve tau proteininin hiperfosforilasyonunun, hastalığın patogenezinde önemli rol oynadığı nörodejeneratif hastalıklardan birisidir. Bu tez çalışmasında, okadaik asit ile indüklenen in vitro Alzheimer hastalık modeline karşı propolis etken maddeleri ile berberin kombinasyonunun olası sinerjik nöroprotektif etkilerinin gen ve protein seviyelerinde araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: (1) İn silico yöntemle en etkili propolis etken maddeleri belirlendi (2) farklılaştırılmamış SH-SY5Y insan nöroblastoma hücreleri ATRA ile olgun nöronlara farklılaştırıldı, Farklılaştırılmış SH-SY5Y hücrelerinde, okadaik asidin IC₅₀ (µM) değeri ile propolis etken maddeleri ve berberin molekülünün ECmax konsantrasyonları doz ve zaman bağımlı olarak WST-8 testi kullanılarak değerlendirilmiştir. (3) Okadaik asit varlığında propolis etken maddeleri ve berberinin ECmax konsantrasyonları ile CompSyn programına işlenerek berberin ve propolis etken maddeleri ile kombinasyon indeks (CI) değeri belirlendi. Güçlü sinerjik etki görülen kombinasyon ile mitokondriyal membran potansiyeli (MMP) testi, hücre içi reaktif oksijen türleri (ROS) testi, ELISA yöntemi ile asetilkolinesteraz (AChE), bütirilkolinesteraz (BuChE), Aβ1-40, Aβ1-42 ve tau, kantitatif Real-time PCR (BAX, BCL-2, KASPAZ-3, AChE, BuChE, APP ve TAU) ve western blot (BAX, BCL-2, KASPAZ-3 ve pTAU) biyokimyasal analizleri gerçekleştirildi. Bulgular: Propolis etken maddelerinden en güçlü sinerjik etki myricetin ve berberin kombinasyonunda belirlendi. Okadaik asit uygulamasının KASPAZ-3, BAX, AChE, BuChE, APP ve tau'nun gen ve protein seviyelerini anlamlı olarak artırdığı, bununla birlikte BCL-2 ekspresyonunu azalttığı tespit edilmiştir. Ayrıca okadaik asit uygulamasının AChE, BuChE, Aβ1-40, Aβ1-42 ve tau düzeylerini artırdığı, sinerjik kombinasyonun bu artışları anlamlı ölçüde baskıladığı saptanmıştır. Sinerjik kombinasyonun uygulanması, pro-apoptotik ve Alzheimer ile ilişkili genlerin ekspresyon düzeylerinde belirgin bir azalma sağlarken, anti-apoptotik BCL-2 gen ekspresyonunu anlamlı bir şekilde artırmıştır. Ayrıca, sinerjik kombinasyonun okadaik asit kaynaklı oksidatif stres artışını anlamlı şekilde azalttığı hücre içi ROS analizleri ile tespit edilmiştir.Sonuçlar: Bu tez kapsamında, antioksidan özelliğe sahip myricetin ve alkoloid bir madde olan berberinin sinerjik kombinasyonunun apoptotik yolaklar, kolinerjik sistem ve Alzheimer hastalığı ile ilişkili patolojik proteinler üzerinde çok yönlü ve tutarlı bir koruyucu etki potansiyeline sahip olduğu gösterilmiştir. Gen ve protein seviyelerinde gözlemlenen tutarlı değişiklikler, bu kombinasyonun hücresel hasar mekanizmalarını düzenleyebileceğini düşündürmektedir. Gelecekte yapılacak hücre ve hayvan çalışmaları ile bu bulguların biyolojik önemi daha ayrıntılı bir şekilde değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Alzheimer hastalığı, berberin, myricetin, sinerjik etki, gen ve protein seviyesi