Hitit ve Asur da öteki dünya inancının karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA DEMİRCİ
Danışman: Yasin Topaloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hitit ve Asur bir bakıma Anadolu ile Mezopotamya etkileşimini "öteki dünya inancı" özelinde ele alınmaya çalışılmak bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Etkileşimin dine özellikle öteki dünyaya yönelik etkilerini anlamak ve benzer ve farklı yönleri ortaya koymak bu amaçların başında gelmektedir. Öteki dünya inancına dair delil oluşturan arkeolojik ve filolojik kaynakların işaret ettiği noktalarda bir karşılaştırmayı alt başlıklar hâlinde değerlendirmek çalışmanın genel çerçevesini oluşturmaktadır. Eski Çağ insanının ölüm ile yaşamı birbirinden ayrıştırması ve nasıl anlamlandırıldığı, ölüm hakkındaki düşünceleri ilk bölümümüz konusunu oluşturmuştur. Sonrasında ise öteki dünya ile ilgili inançta rehberlik edecek mitoloji üzerinde durulmuştur. Öteki dünya inancının diğer unsurlarından olan kült ve ritüeller de bu inancın tezahürlerini oluşturmuştur. Diğer önemli unsurlardan biri de Hitit ile Asur etkileşiminin yeri ve zamanıdır. Bu etkileşim şekli karşılaştırma için asıl çıkış noktamızı ifade etmektedir. Hitit ve Asur'da öteki dünya inancını yansıtan bulgulara ikinci bölümünün konusunu oluşturmuştur. Mezar bulguları, öteki dünya inancıyla ilgili ilk verilerdir. Ölü hediyeleri ve öteki dünyaya uğurlanma ahiret inancının bir tezahürüdür. Tanrı yönelik ritüeller, ölüler diyarı ve öteki dünya adına fikirleri ortaya koymaktadır. Bu ritüeller, bahşedilenlerle korku durumunu, sonraki yaşamı, geride kalanların iç huzurunu garantileme gibi konularda ip uçları vermektedir. Burada ayrıca Hitit ve Asur'da ki öteki dünya inancına yönelik bir karşılaştırma yapılmaya çalışılmıştır. Ölü ve ata kültü, cenaze törenleri, kurban çukurları, kurban ve sunuları hakkında bilgiler sunulmuştur. Öteki dünyaya yolculuğa eşlik eden törenlerinin içeriği ile tören görevlilerinin bir karşılaştırması diğer bir bölümde yapılmaya çalışılmıştır. Öteki dünya inancı; kapsamlı bir mitoloji, ritüel, tören ve kült unsurları etrafında şekillenmişken bu kapsamda yeni bir dinî sınıfında ortaya çıkmasının da kaçınılmaz olduğu görülmektedir. Bu unsurlarda tören ve ritüellerin uygulayıcısı olan tören görevlilerine değinilmiştir. Sonraki başlığımızı bayram törenleri oluşturmuştur. Ayrıca Mezopotamya ve Asur kültürünü, Hitit'e taşıyan Hurrilerin büyü ve fal uygulamaları, ritüellerde sıkça rastlanan kuş kurbanı oldukça önemlidir. Kirli ve kötü olan o dünyadan arınma ritüelleriyle arınarak öteki yaşama geçişte dikkat çekici hususlardandır. Arkeolojik mezar buluntuları ve yazılı mitoloji ve ritüel metinleriyle öteki dünya inancı ve ritüelleri günümüze aktarılmıştır. Asur ve Hitit'in yani Mezopotamya ve Anadolu'nun etkileşiminde Asur Ticaret Kolonileri Dönemi ve Hurrilerin etkin bir rol oynadığı ortadadır. Bu etkileşimlerle öteki dünya inancında benzer ve farklıklar ile bir karşılaştırma yapma imkânı oluşmuştur.