Ayın Tarihi Dergisi'nde II. Dünya Savaşı ve Türkiye (1939-1945)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEYHAN KARAKAYA
Danışman: Tolga Başak
Özet:1924 Anayasa'sında yer alan "Matbuat kanun dairesinde serbesttir ve neşir edilmeden evvel teftiş ve muayeneye tabi değildir" maddesi (77. Madde) ile basın yayım faaliyetleri anayasal güvenceye bağlanarak; süreli yayın faaliyetlerinin gelişimine katkı sağlanmıştır. 1928'de gerçekleşen Harf İnkılâbı da, Cumhuriyet Dönemi süreli yayın faaliyetlerinin artmasında etkili olmuştur. Cumhuriyet Tarihi araştırmalarına büyük katkı sağlayan süreli yayınlar kategorisi içinde yer alıp; resmi bir yayın olma özelliği taşıyan Ayın Tarihi dergisi de, tarih yazımı çalışmaları açısından değerlendirilen önemli kaynaklardan biridir. Ayın Tarihi dergisi, ilk defa 1923'te Dâhilîye Vekâleti'ne bağlı Matbûât ve İstihbârât Müdüriyet-i Umumiyesi tarafından yayımlanmıştır. 1931'de Matbûât Ûmum Müdürlüğü'nün kapatılmasından dolayı dergi basımına ara verilmiştir. Matbuat ve İstihbârât Müdürîyet-i Ûmûmîyesi, 1933 yılında Dâhilîye Vekâleti'ne bağlı olarak Vedat Nedim Tör'ün başkanlığında yeniden açılmıştır. Bu süreçte Ocak 1934'ten itibaren tekrar yayımlanmaya başlanan derginin basımı 1957'ye kadar devam etmiştir. 1957'de bir kez daha basımına ara veren dergi, 1976 yılından itibaren "Ayın Olayları" ismi ile tekrar yayımlanmıştır. 1978'den itibaren yeniden "Ayın Tarihi" ismiyle yayın hayatına devam eden söz konusu dergide, iç ve dış politika konularında yerli ve yabancı basından haber ve yazıların döküm ve derlemesinin yapılması; dergiyi, tarih ve uluslararası ilişkilerle ilgili çalışmalar açısından önemli bir kaynak haline getirmiştir. Derginin, 1976'dan günümüze kadar olan sayıları ise Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'nce yayınlanmaktadır. Türkiye, II. Dünya Savaşı yıllarında gerek Müttefik Devletler gerekse Mihver Güçler tarafından stratejik gerekçelerle savaşa sokulmaya çalışılmıştır. Ancak Türkiye bu süreçte izlediği denge ve tarafsızlık politikasıyla harbin son anına kadar savaş dışı kalmayı başarmıştır. Fiili olarak savaşa katılmamasına rağmen bütün dünyayı sarsan savaş, Türkiye'yi de etkilemiş; savaş yıllarında özellikle, Türk ekonomisi ciddi yaralar almıştır. Dönemin tek parti yönetimi, aldığı bazı tedbirlerle, ekonomik açıdan durumu toparlamaya çalışmış; fakat, bu uygulamalar bazı kesimlerin tepkisine neden olmuştur. Bu süreçte Ayın Tarihi dergisinin yabancı ve yerel basından aktardığı haber ve yazılar, okuyucusunun konu hakkında geniş bilgiler elde etmesini sağlamıştır. Bu bağlamda derginin aktardığı haber ve yazıların hükümet politikasıyla örtüşür tarzda milli bilinci uyandırmaya yönelik olduğu görülmektedir. Konu kapsamında dergide yer alan haber ve yazılar incelendiğinde; genel anlamda yerel basının, Türkiye'nin savaş dışı kalma durumunu onaylayan, yabancı basının ise Türkiye'nin savaş hazırlığı içerisinde olduğunu belirten haberlerin ön plana çıktığı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Ayın Tarihi dergisi, II. Dünya Savaşı, Türk Dış Politikası, Denge Siyaseti, Türk Ekonomisi