FARKLI GELİŞME DÖNEMLERİ VE AZOT SEVİYELERİNİN FESLEĞEN (Ocimum basilicum L.) 'İN VERİM, UÇUCU YAĞ ORANI VE BİLEŞENLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP ÜRÜŞAN

Danışman: Taşkın Polat

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada tescilli Large sweet (yeşil) ve Midnight (mor) fesleğen çeşitlerinde farklı hasat zamanları (ontogenetik varyabilite) ve azot dozlarının verim ve kalite özellikleri üzerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Deneme "Şansa Bağlı Tam Bloklar" deneme deseninde faktöriyel düzenlemeye göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Üç faktörün yer aldığı denemede, birinci faktörü fesleğen çeşitleri (Large sweet ve Midnight), ikinci faktörü hasat zamanları (çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme ve çiçeklenme sonu) ve üçüncü faktörü azot dozları (0, 3, 6, 9 ve 12 kg/da) oluşturmuştur. Araştırmada çiçeklenme süresi, bitki boyu, dal sayısı, yeşil herba verimi, kuru herba verimi, kuru yaprak oranı, kuru yaprak verimi, uçucu yağ oranı, uçucu yağ verimi, uçucu yağ bileşenleri, azot ve ham protein oranı, bitki besin elementleri, toplam fenolik madde içeriği, toplam flavonoid madde içeriği ve fenolik asitler incelenmiştir. Bulgular: Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre mor ve yeşil fesleğen çeşitlerinde ölçülen ortalama değerler sırasıyla çiçeklenme süresinde 57,1 gün, bitki boyunda 31,28 ile 30,71 cm, dal sayısında 13,04 ile 12,36 adet, yeşil herba veriminde 715,59 ile 931,53 kg/da, kuru herba veriminde 144,21 ile 197,66 kg/da, kuru yaprak oranında % 45,38 ile %45,98, kuru yaprak veriminde 67,28 ile 83,76 kg/da, uçucu yağ oranında %0,22 ile %0,29, uçucu yağ veriminde 0,13 ile 0,24 kg/da, ham protein oranında %17,98 ile %16,91, toplam fenolde 129,16 ile 97,24 µg/mg ve toplam flavonoidde 185,36 ile 154,64 µg/mg olarak tespit edilmiştir. Besin elementlerinden makro besin elementleri yüksek konsantrasyona sahip olurken, fenolik bileşen bakımından ise rosmarinik asit en yüksek konsantrasyona sahip olup, bunu kafeik ve gallik asit takip etmiştir. Artan azot dozlarının dal sayısı, yeşil herba verimi, kuru herba verimi, kuru yaprak verimi, uçucu yağ oranı, uçucu yağ verimi, protein oranı ve linalol içeriğini olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Sonuç: Fesleğen bitkisinin kuru yapraklarının baharat ve uçucu yağ üretiminde kullanılması nedeniyle uçucu yağ oranı, kuru yaprak verimi ve uçucu yağ verimi önemli parametreler arasında yer almaktadır. Söz konusu parametreler dikkate alındığında Erzurum ekolojik koşullarında fesleğen yetişriciliğinde kuru yaprak verimi bakımından 6 kg/da, uçucu yağ oranı ve verimi bakımından 12 kg/da azot dozlarının, en uygun hasat zamanının ise tam çiçeklenme döneminin olduğu kanaatine varılmıştır.