Erzincan Ergan Dağı yöresinde sebze olarak tüketilen yabani otların morfolojik özelliklerinin ve besin değerlerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZEL NAS
Danışman: Ertan Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, Erzincan ili Ergan Dağı yöresinde doğal yayılım gösteren ve yöre halkı tarafından sebze olarak tüketilen yabani otların belirlenmesi, toplanması, tanımlanması, tüketim şekillerinin tespit edilmesi, morfolojik özelliklerinin ve bazı besin değerlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu tez çalışması, Erzincan ili Ergan Dağı yöresinde 2021 yılında yürütülmüştür. Çalışmanın başlangıç aşamasında öncelikle arazi ve sörvey çalışmaları yapılmıştır. Doğal habitatlarından toplanan yabani bitki türlerinin toplandığı yerlerin konum ve yükseltileri tespit edilmiştir. Sebze olarak tüketilen bu bitki türlerinin; bitki, yaprak, sap, çiçek özellikleri incelenmiş ve yöredeki tüketim şekilleri belirlenmiştir. Yabani bitkilerin, bazı besin değerlerinin ve gıda kalite özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak kuru madde, mineral madde (N, P, K, Mg, Ca, Na, S, Fe, Zn, Cu, Mn ve B), protein, vitamin (A, C, B1, B2 ve B6) ve fenolik bileşik olan gallik asit içerikleri ile ilgili analizler yapılmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamında elde edilen verilere göre, Ergan Dağı yöresinde sebze olarak tüketilen; 9 bitki familyasına ait, Chenopodium album, Falcaria vulgaris, Cirsium arvense, Taraxacum phaleratum, Tragopogon buphthalmoides, Brassica nigra, Silene vulgaris, Mentha longifolia, Malva neglecta, Polygonum cognatum, Rumex crispus ve Urtica dioica türleri olmak üzere 12 yabani bitki taksonu belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre; En yüksek kuru madde, P, K, Ca ve Na değerine sahip bitki madımak (P. cognatum); en yüksek protein, N, Mg, Fe ve Mn değerine sahip bitki karahindiba (T. phaleratum); en yüksek Zn değerine sahip bitki yemlik (T. buphthalmoides); en yüksek S, Cu, B ve A, C, B1, B2, B6 vitamini ve gallik asit değerine sahip bitkinin ise ebegümeci (M. neglecta) olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Araştırma sonucunda, incelenen yabani bitki türlerinin analizi yapılan birçok besin değeri ve vitamin içeriği yönünden bazı kültür sebzelerine (biber, kabak, kereviz, turp, havuç, brokoli, karalahana, karnabahar ve kuşkonmaz) ve yaprağı tüketilen bazı kültür sebzelerine (ıspanak, marul ve lahana) göre daha zengin içeriğe sahip oldukları saptanmıştır. Bu çalışma, yörede yabani türlerin ıslahı ve kültüre alınması konusunda başlangıç çalışması niteliğindedir. İnsan beslenmesi ve sağlığı açısından önemli besin değerlerine sahip olan bu doğal bitkiler ile ilgili gelecekte daha fazla çalışma yapılmasının ve kültüre alınmasının yararlı olacağı sonucuna varılmıştır.