Öncü Borsa Endekslerinin Volatilite Yapısı, Volatilite Yayılımı ve Finansal Korku Endeksleri ile İlişkisinin Araştırılması: Seçili OECD Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET LEVET
Danışman: Turan Öndeş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Finansal piyasalarda volatilitenin araştırılması ve öngörülmesi, yatırım kararları, portföy yönetimi ve politika geliştirme açısından kritik bir rol oynamaktadır. Piyasalardaki belirsizlik ve şokların diğer piyasalara ne ölçüde yayıldığını anlamak, yatırımcılar ve düzenleyici otoriteler açısından stratejik öneme sahiptir. Borsa endeksleri ile finansal korku endekslerinin hem volatilite yapılarının hem de birbirleriyle olan ilişkilerinin incelenmesi, piyasa tepkilerinin daha iyi kavranmasına olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda literatürde geniş bir kapsama sahip çalışma sayısının oldukça sınırlı olduğunu söylemek mümkündür. Bu durum, finansal piyasaların ve risk yayılımının küresel ölçekte anlaşılmasını kısıtlamakta ve bu alanda yapılan kapsamlı çalışmalara duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Bu çalışma, seçili OECD üyesi ülkelerin öncü borsa endekslerinin volatilite yapısını, volatilite yayılımını ve söz konusu endekslerin finansal korku endeksleri ile ilişkisini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, gelişmekte olan ülke grubu olarak Türkiye (BIST 100), Kolombiya (COLCAP), Meksika (MXX), Polonya (WIG) ve Şili (SPIPSA); gelişmiş ülke grubu olarak ise ABD (S&P 500), Almanya (DAX), Fransa (CAC 40), İngiltere (FTSE 100) ve Japonya (NİKKEİ 225) endeksleri incelenmiştir. 20.02.2011-09.03.2025 dönemine ait haftalık veri setini kapsayan çalışmada, endekslerin volatilite yapıları, zaman serisi modelleri yardımıyla analiz edilmiş ve finansal korku endeksleri olan CBOE VIX ve NİKKEİ JNIVE endeksleriyle ilişkileri test edilmiştir. Çalışmanın analizinde öncelikle borsa endekslerin volatilite yapılarını açıklayan en uygun volatilite modelleri belirlenmiştir. Bu bağlamda yapılan analizlerde simetrik ve asimetrik durumları da dikkate alan ARCH, GARCH, EGARCH, TGARCH, APGARCH ve IGARCH modelleri kullanılmıştır. Ardından, borsa endekslerinin hem kendi aralarındaki hem de finansal korku endeksleriyle olan volatilite yayılımı CCC-MGARCH modeli kullanılarak incelenmiştir. Analizin son kısmında ise finansal korku endekslerinin, borsa endeksleri ile aralarındaki ilişkiler ARDL-ECM regresyon analizi aracılığıyla ayrı ayrı test edilmiştir. Analiz sonucunda her borsa endeksine ilişkin farklı volatilite modelleri elde edilmiştir. Volatilite yayılımı sonuçlarından elde edilen bulgularda ise hem borsa endekslerinin birbirleri arasında hem de finansal korku endeksleri ile aralarında volatilite yayılımının varlığı tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonuçlarına göre ise, gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkelerin borsa endekslerinin finansal korku endekslerinden farklı düzeylerde etkilendikleri ve bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulardan hareketle; finansal piyasalar arasında güçlü bir volatilite yayılımı olduğunu ve finansal korku endekslerinin piyasalarda kritik bir rol oynadığını söylemek mümkündür. Bu bulgular doğrultusunda, politika yapıcıların finansal korku endekslerini erken uyarı mekanizması olarak kullanmaları ve piyasalar arası volatilite yayılımını sınırlayacak ihtiyati önlemler geliştirmeleri büyük önem taşımaktadır. Ayrıca şeffaf iletişim politikaları ile piyasalarda oluşabilecek ani volatilite dalgalanmalarının etkisinin azaltılabileceği de söylenebilir.