ERZURUM'DA GEÇ DÖNEM OSMANLI KONAKLARINA İLİŞKİN KORUMA KARARLARI VE UYGULAMALARI: FEYZULLAH EFENDİ KONAĞI VE IŞIKLILAR KONAĞI ÖRNEKLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA KESKİN
Danışman: Neslihan Kulözü Uzunboy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Erzurum'da bulunan Geç Dönem Osmanlı konaklarının mimari özellikleri ve çözümlemeleri ile bunlara yönelik günümüze dek alınan kararları ve bu kararlar doğrultusunda yapılan uygulamaların çalışmanın örneğini oluşturan Feyzullah Efendi ve Işıklılar konakları üzerinden incelenmesidir. Yöntem: Bu çalışma kapsamında öncelikle Erzurum'da yer alan Geç Dönem Osmanlı konaklarının araştırılması sonucunda elde edilen bilgiler ışığında, konakların yoğun olarak bulunduğu Erzurum Kalesi çevresinde uygulanan Erzurum Kale Çevresi Kültür Yolu projesi alınan kararlar ve yapılan uygulamalar yönleriyle değerlendirilmiştir. Ardından Kale çevresinde yer alan ve halen koruma altında varlığını sürdüren konaklardan Feyzullah Efendi ve Işıklılar Konaklarının rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri ile bu konaklar için yapılan uygulamaların iki konak örneğinde karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuş ve irdelenmiştir. Bulgular: Araştırma kapsamında Osmanlı Dönemi Erken, Klasik ve Geç mimarlık tarihi, Erzurum'da Osmanlı Dönemi mimarlığının yansımaları, Osmanlı Döneminin konak mimarisi ve Erzurum'da yer alan Geç Dönem Osmanlı konaklarının özellikleri ortaya konulmuştur. Ayrıca Feyzullah Efendi Konağı ile Işıklılar Konağı için verilen koruma kararları; rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri; yapılan uygulamalar sonrası durumları tespit edilmiştir. Sonuç: Erzurum'da yer alan Geç Dönem Osmanlı Konakları, kültürümüzün korunması gereken önemli bir parçasıdır. Bunların koruma kullanma dengesi içerisinde sürdürülebilirliklerinin sağlanabilmesi için alınan kararlar ve bu doğrultuda yapılan uygulamalar büyük önem taşımaktadır. Tarihsel süreç içerisinde bilinçsiz müdahalelere maruz kalan konaklar, uzmanlar tarafından alınan kararlar ve yapılan uygulamalar neticesinde mümkün olduğunca özgün hallerine dönüştürülmüş ve yeniden işlevlendirme aracılığıyla topluma yeniden kazandırılmıştır. Feyzullah Efendi ve Işıklılar Konakları örneklerinde sürdürülen tez çalışması sonucunda yeniden işlevlendirilen bu konakların sürdürülebilirliğinin sağlandığı ortaya konulmuştur. İki konağın karşılaştırılması sonucunda Feyzullah Efendi Konağının büyük kısmının yıkık olması sebebiyle yoğun bir şekilde tamamlama ilkesine başvurulduğu; Işıklılar Konağının ise niteliksiz ek olarak adlandırılan yapıya sonradan dahil edilen bölümünün yıkılarak yeniden yapım ilkesine başvurulduğunu görmek mümkündür. Bu ilkeler dışında büyük çoğunlukla onarım ve koruma ilkelerine bağlı kalındığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Mimarisi, Geç Dönem Osmanlı Mimarlığı, Feyzullah Efendi Konağı, Işıklılar Konağı, Erzurum