Yüzey araştırmaları ışığında Bayburt ve Gümüşhane çevresinde helenistik-roma dönemleri (ms vı. yüzyıl başlarına kadar)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN İLHAN
Danışman: Süleyman Çiğdem
Özet:Kuzeydoğu Anadolu toprakları içerisinde konumlanan Bayburt ve Gümüşhane, her ne kadar dağlık ve engebeli bir coğrafyaya sahip olsalar da geniş düzlük alanlar yörede oldukça fazladır. Bu dağlık ve ovalık araziler tarihin farklı dönemlerinde, yörenin iskan tarihini oluşturan parametreler olmuşlardır. Akarsular tarafından yarılmış derin vadilerin yanında, alüvyon birikimli geniş düzlüklere, dağ içi ovalarına sahip yöre coğrafyasını ve iskan tarihini temelde Çoruh, Harşit ve Kelkit akarsu havzaları oluşturmaktadır. Bu havzalarda yapılan araştırmalar yörenin Paleolitik dönemde iskan edildiğini ortaya koymuşsa da Neolitik Çağ'daki durumu hakkında somut veriler üretememiştir. Geç Kalkolitik Çağ ve Erken Tunç Çağı'nda yörenin yarı göçer çoban toplulukları tarafından yoğun bir şekilde iskan edilmeye başlandığı görülmektedir. Demir Çağı'nda yerleşim sayısının hızla arttığı ve bu yerleşimlerin genellikle bir koruma duvarı ile çevrildiği görülmektedir. Yörenin Helenistik-Roma dönemlerinde de yoğun bir iskana sahne olduğu yörede yapılan araştırmalar sayesinde anlaşılmaktadır. Bayburt ve Gümüşhane çevrelerinde keramik tipolojilerine dayanarak tanımlanmış toplamda 54 merkez, bahsedilen iskan yoğunluğunun açık bir kanıtıdır. Bundan da öte, Kelkit Havzası içerisinde konumlanan ve Roma İmparatorluğu'nun oldukça önemli bir lejyon kalesi olan Satala, şüphesiz yöredeki en önemli Roma kanıtıdır. Bu bağlamda bu çalışma, yörenin tarihöncesi dönemlerinden başlayarak özellikle Helenistik-Roma dönemine odaklanmaktadır. Bölgenin Helenistik-Roma dönemlerindeki iskan durumuna ve tarihine antik yazarlar ve şimdiye kadar yapılan yüzey araştırmaları ışığında yaklaşılmıştır. Bir kısmına da katıldığım yüzey araştırmaları sonucunda elde edilen bulgular ile Bayburt ve Gümüşhane çevrelerinde Helenistik-Roma dönemlerinin bilinmezlikleri aydınlatılmaya çalışılmıştır.