DİYARBAKIR (BİSMİL) YÖRESİ PALEOZOYİK YAŞLI DADAŞ VE BEDİNAN FORMASYONLARININ ORGANİK JEOKİMYASAL İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OĞUZHAN BOLAT
Danışman: Özgür Bilici
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tez kapsamında Bismil (Diyarbakır, Güneydoğu Türkiye) yöresinde bir arama kuyusunda yapılan çalışmada Paleozoik yaşlı Dadaş ve Bedinan Formasyonları farklı derinliklerden örneklenerek kaynak kaya özelliklerinin araştırılması ve hidrokarbon potansiyellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmada sistematik olarak örneklenen formasyonların organik madde içeriklerini ve termal olgunluk düzeylerini belirlemek amacıyla TPAO Analitik Laboratuvarlarında RockEval piroliz ve toplam organik karbon (TOC) analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: İncelenen petrol arama kuyusunda yüzeyden itibaren en genç birim olarak Miyosen yaşlı Şelmo Formasyonu yer almakta olup, bu formasyon yaklaşık 0–125 m derinlikler arasında temsil edilmektedir. Tez konusunu oluşturan Paleozoik istife ait birimlerden Silüriyen yaşlı Bedinan Formasyonu 2835–2980 m derinlik aralığında, örnek alımları bu formasyon boyunca düzenli aralıklarla ve 2840, 2845, 2850, 2855, 2860 ve 2870 m derinliklerinden gerçekleştirilmiştir. Daha derin seviyelerde Ordovisyen yaşlı Dadaş Formasyonu izlenmekte olup 2980–3045 m aralığında çökel kayalar ile temsil edilmektedir. Dadaş Formasyonu'ndan da 2980, 3030, 3033, 3035, 3038, 3040 ve 3042 m derinliklerinden numune alımı yapılmıştır Analizlerden elde edilen veriler, Dadaş Formasyonu'nda organik madde içeriklerinin %0.44- 1.39 (ortalama %1.03), Bedinan Formasyonu'nda ise %0.17-0.77 (ortalama %0.53) aralığında olduğunu göstermiştir. Bu değerler, her iki formasyonun da düşük-orta düzeyde kaynak kaya niteliği taşıdığını işaret etmektedir. Kerojen tipi tayininde kullanılan HI–OI, HI–Tmax ve S2– TOC parametreleri, her iki formasyondaki organik maddenin genellikle Tip II–Tip III kerojen karakterinde olduğunu ortaya koymaktadır. Isısal olgunluğu gösteren Tmax değerleri, Dadaş Formasyonu için 433–436 °C, Bedinan Formasyonu için ise 433–438 °C aralığında ölçülmüş olup; bu veriler her iki formasyonun da benzer ısısal olgunluk düzeylerinde bulunduğunu ve erken olgunluk aşamasında olduklarını işaret etmektedir. Sonuç: Yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen bulgular, çalışma alanındaki bu formasyonların araştırmaya değer hidrokarbon üretim potansiyeline sahip olduklarını ortaya koymaktadır. Dadaş Formasyonunun Bedinan Formasyonuna göre daha iyi kaynak kaya özellikleri taşıdığı gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kaynak kaya, jeokimya, Paleozoyik, Diyarbakır, Türkiye