Fiziksel ve duygusal istismarın önlenmesi sürecinde öğrenci odaklı çok düzeyli müdahale uygulamalarının geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE ÖZGEN
Danışman: İsmail Seçer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada ortaokul öğrencilerine yönelik duygusal ve fiziksel istismar boyutunda önleyici, koruyucu ve rehabilite edici uygulamaların yer aldığı çok düzeyli müdahale uygulamalarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma, çoklu araştırma yöntemleri ile yürütülmüş ve bu kapsamda sırasıyla nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması ve sistematik derleme kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılan 19 alan uzmanı ile görüşmeler yapılmış ve nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Sistematik derleme kapsamında, Web of Science veri tabanında "emotional child abuse", "physical child abuse", "sexual child abuse", "psychological child abuse", "child abuse prevention" ve "child abuse intervention" anahtar kelimeleri kullanılarak 2013-2022 yılları arasında yayınlanan makaleler taranmış ve 91 araştırma makalesi sistematik derlemeye dâhil edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde Maxqda 2022 programı kullanılmıştır. Veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilerek kodlara ilişkin temalara ulaşılmıştır. Bulgular: Araştırmada, görüşmelerden ve sistematik derleme kapsamında incelenen çalışmalardan elde edilen bulgular iki ayrı başlık altında verilmiştir. Görüşmelere ilişkin temalar istismarın tanımlanması, risk faktörleri, istismarın göstergeleri, önleme ve çok düzeyli uygulamaların odak noktası olarak belirlenmiştir. İncelenen yayınlarda ise ele aldıkları istismar türüne göre fiziksel istismar, duygusal istismar, cinsel istismar ile önleme ve iyileştirme temalarına ulaşılmıştır. Araştırmada, istismarın çocuklarda şiddet eğiliminin artmasına, değersizlik ve suçluluk duygularının gelişmesine, benlik saygısının azalmasına ve yıkıcı davranışların açığa çıkmasına yol açtığı bulunmuştur. Bu bulgular doğrultusunda, çocuklarda farkındalık oluşturma, kendini koruma, iletişim becerilerini geliştirme, duygu ve düşüncelerini ifade edebilme, yardım arama ve başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik uygulamalara dayalı bir müdahale programı geliştirilmiştir. Sonuçlar: Görüşmelerden ve sistematik derlemeden elde edilen bulgular genel olarak, çocuklarda istismar farkındalığı kazandırmaya, kendini koruma ve etkili başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik geliştirilen okul temelli çok düzeyli uygulamaların fiziksel ve duygusal istismarı önlemede etkili olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: fiziksel istismar, duygusal istismar, okul temelli önleme, çok düzeyli müdahale uygulamaları