Özbek Destanlarında Kadın Motifi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kenan TOPALOĞLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hüseyin BAYDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Özbek Destanlarında Kadın Motifi" adlı tezde genel olarak Özbek destanlarında anlatmaya bağlı metin türlerinin yapı unsurlarından biri olan kişiler bağlamında önemli bir rol üstlenen kadın kahramanlar üzerinde durulmuştur. Özbek destanlarındaki kadının ailedeki yeri, toplumsal olarak üstlenmiş olduğu konumu, işlevi tespit edilmeye çalışılmıştır. Tez, giriş bölümü ile birlikte toplam üç kısımdan oluşmaktadır. Giriş kısmında antropolojik (işlevsel) yöntem esas alınarak Türk kültüründe ve Özbek destanlarında yer alan kahramanlardan hareketle kadının aile, yönetim ve savaşçı kimliği hakkında genel bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Özbek destanlarından hareketle ailede çok önemli bir yer teşkil eden kadının anne kimliği, annenin çocuklarından ayrılışı, annenin aklı, şefkati, sevgisi, anneye saygı konuları işlenmiştir. Bunların yanında üvey anne ile evlatlık ilişkileri ve sütannelik üzerinde de durulmuştur. Kadının evlilik kurumunda eş olarak üstlendiği rolü, âşık olması, evliliği, evlilik çeşitleri, kız isteme, nişan, çeyiz ve düğün merasimleri, çocuksuzluk, hamile kalma, doğum, ad koyma, kız kardeş, abla, nine, hala, teyze, yenge, gelin, torun gibi görevleri incelenmiştir. Özbek destanlarına göre kadının toplumdaki rolleri ve işlevleri de yine birinci bölümün ikinci başlığı altında işlenmiştir. Yönetici olması, savaşması, yardımcı özelliği, rakip olması, toplumun kadına genel olarak bakışı gibi konular incelenmiştir. Kadınların toplumsal iş bölümündeki görevleri, meslekleri, kadına şiddet, kadının iftira atması ya da iftiraya uğraması, bilgeliği, misafirperverlik, namus, kıskançlık, dul kalması, eğitimi, hayvansever olması, giyim ve ziynet eşyaları, kadınların atasözlerinde yer bulması, kadınla ilgili efsaneler, destanlardaki peri ve cadılar konuları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde incelemiş olduğumuz Özbek destanlarının özetleri verilmiştir. Sonuç kısmında ise yapılan çalışmalarla alakalı genel bir değerlendirme yapılmıştır. Tezde modern dipnot tekniği kullanılmış, faydalanılan kaynaklar Kaynakça'da gösterilmiştir.