Köktürk ve Uygur Dönemi eserlerindeki değerler ve bu değerlere ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA ALBAYRAK
Danışman: Osman Mert
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Eski Türkçe'nin Köktürk ve Uygur Dönemlerine ait eserlerde yer alan sosyal değerleri analiz etmek ve bu değerlerin günümüzde algılanma düzeyini ortaya koyabilmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç çerçevesinde çok yöntemli desenlenen araştırmada, keşfedici sıralı karma desen benimsenmiştir. Çalışmanın nitel boyutu doküman incelemesi yöntemiyle tasarlanmış; bu çerçevede Eski Türkçe Dönemi eserleri arasından İslamiyet öncesi dönemi temsilen seçilen Orhun Yazıtları, Ötüken Uygur Dönemi Yazıtları (Şine Us, Tes, Tariat), Irk Bitig, Huastuanift, Altun Yaruk (Birinci Kitap, Şehzade ile Aç Pars Hikâyesi), İyi ve Kötü Prens Öyküsü, Daśakarmapathāvadānamālā (Çaştani Bey Hikâyesi, Dantıpali Bey Hikâyesi) adlı eserler, Schwartz'ın Değer Ölçeği'nde listenen on temel değer ve alt değerlere göre incelenmiştir. İnceleme sırasında eserlerde yer alan değer ifadeleri tespit edilmiş, bunun için nitel veri toplama tekniklerinden "Doküman Analizi" kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutu ise tarama modelinde tasarlanmış; incelenen eserlerden hareketle "Eski Türkçe Dönemi Eserlerindeki Sosyal Değerlerin Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni Adaylarının Görüşlerine Göre Değerlendirilmesine İlişkin Anket Formu" oluşturulmuştur. Bu ankette hem Schwartz Değer Ölçeği'ndeki değerlerin önemine, günümüzde nasıl algılandığına hem de ETD eserlerinden hareketle oluşturulan değer tanımlarına ve eserlerde değerlerin aktarımı ile ilgili tespit edilen süreçlere yönelik maddelere yer verilmiştir. Anket formu, 2016-2017 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 427 Türkçe ve Türk dili ve edebiyatı öğretmeni adayına uygulanmıştır. Araştırma neticesinde elde edilen nitel veriler İçerik Analizi Yöntemi, nicel veriler ise Mann-Whitney ve Kruskal Wallis testleri ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda ETD eserlerinin sosyal değerler bakımından oldukça zengin kaynaklar olduğu; eserlerde yer alan değerlerin çoğunlukla günümüzde de karşılığının bulunduğu; eserlerden hareketle oluşturulan görüşlere Türkçe ve Türk dili ve edebiyatı öğretmeni adaylarının büyük oranda katıldığı tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Eski Türkçe Dönemi, Köktürkler, Uygurlar, Sosyal değerler, Schwatrz Değer Ölçeği, değerler eğitimi.