ÇATILARDAN YAĞMURSUYU HASADI POTANSİYELİNİN VE KULLANILABİLİRLİĞİNİN BELİRLENMESİ: ORDU KENT MERKEZİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Saniye BOZDAĞ
Danışman: Filiz Nuran Acar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ordu kent merkezi örneğinde, kenttte imarlı ve imarsız alanlarda yeralan konutların çatılarından, bazı kabuller yapılarak hasat edilebilir yağmur suyu potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın diğer amacı; kentte konut, ticari ve kurumsal bazı büyük binaların çatılarından hasat edilebilir yağmur suyu potansiyelinin ve bu suyun sifon suyu, zemin temizliği, araç yıkama ve yeşil alan sulamasında kullanılabilirliğinin belirlenmesidir. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama kent merkezinde bulunan toplam konut çatılarından hasat edilebilir yağmur suyu potansiyelinin hesaplanmasıdır. Ordu ili kent merkezinde imarlı ve imarsız alanlarda yeralan konut sayıları Ordu Büyükşehir Belediyesinden temin edilmiş olup konut sayısı 44.529'dur. Toplam konut sayısı, çatı alanı, ile ilin 1972-2022 yılları arasında ortalama yağış verileri dikkate alınmıştır. Yapılan hesaplamalar, her binanın çatı alanı bilgisine ulaşılamadığından, çatı alanları için farklı kabulleri ve yağış suyunun tamamının hasat edilmesi mümkün olmayacağından farklı hasat yüzdelerini içeren tahmini potansiyelin belirlenmesini içermektedir. İkinci aşama, kentte yerleşim alanı 2000 m2'nin üzerinde olan bazı konut, ticari ve kurumsal binaların çatılarından hasat edilebilir yağmur suyu potansiyelinin ve bu suların ilgili binalarda ve çevresinde kullanılabilirliğinin hesaplanmasını kapsamaktadır. Çatı alanları binaların çatı alanlarının belirlenmesinde NetCAD 8.5 yazılım programından kullanılmıştır. Bu program ile parsel içersinde bulunan mevcut binaların ortofoto ve halihazır durumlarına göre çizimleri, alan hesaplamaları ve Google Earth görüntüsüne aktarımı elde edilmektedir. NetCAD'de yapılan hesaplamalar ArcGIS desktop 10.5 içerisinde arayüzlerinden olan ArcMap 10.5'de; NetCAD'de hazırlanan çatı alan çizimlerinin açılması sağlanarak veri tabanlarına veri girişleri yapılmıştır. ArcMap 10.5 yer alan Field Calculator modulünden faydalanılarak veri tabanlarında hasat edilebilir su miktarı bölümleri hesaplanmıştır. Kent merkezinde toplam konutların çatı yüzey alanları için çatı alanları 100, 150 ve 200 m²/konut olarak yapılan kabuller doğrultusunda, tüm konut çatıları için, kayıpsız olarak hesaplanan yağmur suyu miktarları sırasıyla 4.213.480,93 m³/yıl, 6.320.221,39 m³/yıl ve 8.426.961,85 m³/yıl olarak bulunmuştur. Kentin en az yağış alan Mayıs ayı için 100 m² çatı alanı için %50 hasad yüzdesine göre 117.683,47 m3/ay, en fazla yağış alan Ekim ayı için 100 m² çatı alanı için %50 hasat yüzdesine göre 269.531,81 m³/ay çatılardan gelen yağış miktarlarıdır. Kent merkezinde konutların tamamı için toplam hasat edilebilir yağmur suyu miktarları farklı çatı alanları kabulleri ve uygulamada çatılara düşen yağmurun tamamının hasat edilemeyeceği dikkate alınarak hasat yüzdesi kabulleri ile farklı senaryolar üzerinden hesaplamalar yapılmıştır. Örneğin 100 m² çatı alanı için %50 hasat yüzdesine göre 2.106.740,47 m³/yıl hasat edilebilir yıllık yağmursuyu miktarını vermektedir. İlaveten hesaplana bu değerlerin eşdeğer yüzde ve eşdeğer gün değerleri belirlenmiştir. 2.106.740,47 m³/yıl hasat edilebilir yağmursuyu 27,28 eşdeğer yüzde ve 99,56 eşdeğer güne denk gelmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde seçilen konutlar Güneşkent Sitesi, Memurkent TOKİ; seçilen ticari binalar Sayılı Sınırlı Ata Küçük Sanayi Sitesi; seçilen kurumsal binalar Ordu Büyükşehir Belediye binası, Kültür Sanat Merkezi ve Ordu Üniversitesi Kampüs binalarıdır. Seçilen binaların çatıları NetCAD 8.5 programında çizilmiş ve çatı alanları hesaplanmıştır. ArcGIS 10.5 arayüzü olan ArcMap 10.5 programı ile her bir binaya ait çatı alanlarından hasad edilebilir yağmursuyu miktarları belirlenmiştir. Bu binalardan hasat edilebilir yağmur sularının sifon suyu, zemin temizliği, araç yıkama ve binaların çevresinde yeşil alan sulamasıyla ilgili tüketilebilecek su miktarı karşılama oranları tespit edilmiştir. Ordu kent merkezi konut çatılarının tamamı için muhtemel yağmur suyu potansiyelleri belirlenmiştir ve senaryolar dahilinde elde edilen sonuçlar yağmur suyunun önemli bir alternatif su kaynağı olduğunu göstermektedir. Ayrıca seçilen konut, ticari ve kurumsal bina çatılarından hasat edilebilir su potansiyellerinin ilgili binaların zemin temizliği, sifon suyu kullanımı, araçların yıkanması ve bina çevresi yeşil alanların sulanmasında önemli miktarlarda katkı sağlayabileceği yapılan hesaplamalarla teyit edilmiştir.