Erzurum Merkez İlçelerinden Narman ve Hınıs'ta bulunan baba, dede ve yatırların tarih, üslup ve ikonografik açıdan incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Kuramı ve Eleştiri Anasanat Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İLYAS ÖZTÜRK

Danışman: Yunus Berkli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Erzurum ve çevre ilçe ve köylerinde karşımıza çıkan ve büyük kısmı kayıt altına alınmamasına rağmen halk kültürü çerçevesinde yöre insanlarının hafızalarında yer alan bu yatırlar, zengin bir efsane örgüsü içerisinde yaşatılmaktadır. Özellikle bu yatırlara atfedilen en önemli özellik, manevi gücünün olduğuna dair inanıştır. Manevi gücü olduğuna inanılan ve insan-hayvan darda kalmış tüm canlılara yardım ettiğine dair kabullenmedir. Bu örneklerin yoğun olduğu Erzurum merkez ve Narman ile Hınıs ilçeleri ve köylerindeki örnekler ile Türk Kültür tarihi ve gelişimi açısından çök büyük bir öneme sahip olarak değerlendirilebilir. Bilhassa yöre insanının bunlara yüklediği manevi anlamlarla birlikte değerlendirildiğinde bölgenin vatanlaştırılması ile birlikte bölgenin koruyuculuk misyonunun da bu yatırlara yüklenilmesi konunun anlam ve önemini daha da öne çıkarmaktadır. Bu çalışma ile hem Türk Kültür Tarihi hem de bölgenin erken dönemlerden itibaren Orta Asya'dan aldığı göç ve erken dönem fetihleri ile ilişkilendirilmesi ortaya konulacaktır. Yatır, kaynaklarda daha çok manevi gücü olduğuna inanılan ve insan-hayvan darda kalmış tüm canlılara yardım ettiğine inanılan kişi veya kanaat önderlerine ait mezarlara verilen isimdir. Bunlar okumuş ilim sahibi kimseler olabileceği gibi, şehit, gazi veya halk arasında avam olarak görülen hatta meczup olarak tanınan kimselerden de olabildiği yapılan çalışmalar ve örneklerden anlaşılmaktadır. Hazırladığımız bu çalışmada, Erzurum ve çevre ilçe ve köylerinde yeni tespit edilen yatırların incelenmesi ve literatüre kazandırılması amaçlanmaktadır.